Pa frikë nga një Gjermani e fortë
Pse debatit të ri evropian për sigurinë i duhet më shumë kthjelltësi dhe më
pak fantazma historike
Në këto ditë, edhe në mediat e Ballkanit flitet shumë për Gjermaninë. Thuhet se
Gjermania po bëhet sërish një fuqi e madhe politike dhe ushtarake e Evropës.
Bundeswehr-i po forcohet, Berlini po investon miliarda në mbrojtje dhe Gjermania
po merr gjithnjë e më shumë përgjegjësi për sigurinë e kontinentit tonë.
Këto janë fakte.
Por nga faktet mund të ndërtohen histori shumë të ndryshme.
Mund të thuhet: një Gjermani demokratike, pas dekadash përmbajtjeje ushtarake,
po merr më shumë përgjegjësi për mbrojtjen e përbashkët të Evropës.
Ose mund të rikthehen imazhe të vjetra, të ushqehen frikëra historike dhe të
krijohet përshtypja se Evropa duhet të ketë sërish frikë nga një Gjermani
ushtarakisht më e fortë.
Sidomos në Ballkan duhet të jemi të kujdesshëm me imazhe të tilla.
Rajoni ynë e di më mirë se shumë pjesë të tjera të Evropës se çfarë mund të
shkaktojnë frika, nacionalizmi dhe propaganda politike.
Gjermania e vitit 2026 nuk është Gjermania e vitit 1939
Historia gjermane nuk duhet harruar kurrë.
Nacionalsocializmi, Lufta e Dytë Botërore dhe krimet e asaj kohe i përkasin
kapitujve më të errët të historisë evropiane. Vetë Gjermania ka nxjerrë prej tyre
pasoja që përcaktojnë deri në themele rendin e saj të sotëm politik.
Por pikërisht për këtë arsye historia nuk duhet përdorur në mënyrë sipërfaqësore.
Gjermania e vitit 2026 nuk është Gjermania e vitit 1939.
Ajo është një demokraci parlamentare. Ka Ligjin Themelor, ndarjen e pushteteve,
zgjedhje të lira, gjykata të pavarura, një hapësirë publike të lirë dhe një ushtri nën
kontroll demokratik.
Dhe mbi të gjitha, Gjermania sot nuk qëndron kundër Evropës.
Gjermania është pjesë e Evropës.
Forca e saj ushtarake zhvillohet brenda NATO-s dhe së bashku me aleatët
evropianë.
Ky është dallimi vendimtar.
E kaluara gjermane obligon – por jo për dobësi
Nga historia e Gjermanisë mund të nxirren dy mësime krejtësisht të ndryshme.
Faqja 2
I pari do të ishte: Gjermania dikur ishte një rrezik ushtarak për Evropën, prandaj
duhet të mbetet sa më e dobët.
Unë e konsideroj këtë përfundim të gabuar.
Mësimi i drejtë është:
Kurrë më fuqi ushtarake gjermane kundër demokracisë dhe së drejtës.
Kurrë më luftë agresioni.
Kurrë më diktaturë.
Kurrë më nacionalizëm mbi dinjitetin njerëzor.
Por nga kjo nuk rrjedh se një Republikë Federale demokratike duhet të jetë e paaftë
të mbrojë veten dhe aleatët e saj.
Një Gjermani që, së bashku me Poloninë, Francën, shtetet baltike dhe partnerët e
tjerë të NATO-s, mbron kufijtë e Evropës, është diçka thelbësisht tjetër nga një
Gjermani që kërkon të ndryshojë kufijtë me dhunë.
Ndoshta dallimi nuk mund të shprehet më qartë se kaq:
Gjermania sot nuk armatoset kundër fqinjëve të saj evropianë, por së bashku me ta.
Paqja kërkon më shumë se qëllime të mira
Evropa ka përfituar për dekada nga një periudhë e jashtëzakonshme paqeje.
Ndonjëherë u krijua përshtypja se bashkëpunimi ekonomik dhe diplomacia do të
mjaftonin për ta dëbuar përgjithmonë luftën nga Evropa.
Edhe Gjermania për një kohë të gjatë u mbështet fuqishëm në ndërthurjen
ekonomike me Rusinë.
Sot, duke parë prapa, e dimë se janë bërë gabime.
Mund të kritikohet afërsia e Gerhard Schröder-it me Rusinë. Mund të analizohet në
mënyrë kritike politika e Angela Merkel-it ndaj Rusisë. Mund të shtrohet pyetja nëse
Gjermania u bë tepër e varur nga energjia ruse dhe nëse për shumë gjatë besoi se
marrëdhëniet ekonomike do ta pengonin agresionin politik.
Shtetet demokratike duhet t’i diskutojnë gabime të tilla.
Por vlerësimet e gabuara politike nuk janë e njëjta gjë me përgjegjësinë për një luftë
agresioni.
Vendimin për ta sulmuar ushtarakisht një vend tjetër e merr ai që urdhëron sulmin.
Ky dallim nuk duhet të humbasë, sidomos në një debat publik të ndezur.
Edhe informacioni sot është fuqi
Përballja për të ardhmen e Evropës nuk zhvillohet vetëm me armë.
Ajo zhvillohet edhe në mendjet tona.
Faqja 3
Shtetet moderne përpiqen të ndikojnë në disponimin e shoqërive, të mbjellin
dyshime dhe të thellojnë konfliktet ekzistuese.
Propaganda nuk ka nevojë të përbëhet gjithmonë nga gënjeshtra të dukshme.
Shumë më efektive mund të jetë zmadhimi i frikërave që tashmë ekzistojnë.
Gjermania po bëhet sërish e rrezikshme.
Amerika po e braktis Evropën.
NATO po shpërbëhet.
Bashkimi Evropian është i paaftë për veprim.
Demokracitë janë tepër të dobëta për t’u mbrojtur.
Kur mesazhe të tilla përsëriten mjaftueshëm, krijohet përshtypja se shpërbërja e
Perëndimit tashmë është vendosur.
Nuk është kështu.
Prandaj edhe në mediat e Ballkanit na duhen vëmendje dhe distancë kritike.
Kjo nuk do të thotë aspak se çdo kritikë ndaj Gjermanisë, Amerikës apo NATO-s
duhet quajtur propagandë.
Përkundrazi.
Një demokraci duhet ta durojë kritikën.
Gjermania bën gabime. Amerika bën gabime. Bashkimi Evropian bën gabime. Edhe
NATO duhet ta vërë vazhdimisht veten në pikëpyetje.
Por kritika duhet të mbështetet në fakte dhe jo në frikë.
Amerika dhe Gjermania do të grinden edhe nesër
Mes Uashingtonit dhe Berlinit do të ketë gjithmonë mosmarrëveshje.
Kjo është normale.
Gjermania dhe Shtetet e Bashkuara nuk janë shtete identike. Kanë interesa të
ndryshme ekonomike, debate të ndryshme të brendshme dhe nganjëherë ide të
ndryshme për mënyrën se si duhet të zgjidhen krizat ndërkombëtare.
Lexo edhePDK deri në vitin 2030!
Edhe toni mes qeverive mund të ndryshojë.
Por të nxirret prej kësaj çdo herë përfundimi se miqësia gjermano-amerikane apo
madje NATO po marrin fund, do të ishte historikisht dritëshkurtër.
Presidentët vijnë dhe shkojnë. Kancelarët federalë vijnë dhe shkojnë. Qeveritë
ndryshojnë.
Marrëdhëniet mes shoqërive, institucioneve, kompanive, forcave të armatosura dhe
miliona njerëzve janë shumë më jetëgjata.
Faqja 4
Amerikën dhe Gjermaninë sot i lidh shumë më tepër sesa marrëdhënia personale
mes dy krerëve të qeverive.
I lidh një rend politik dhe sigurie i ndërtuar gjatë dekadave.
Por mbi të gjitha i lidh një bindje themelore:
Demokracia është më e mirë se diktatura.
E drejta është më e mirë se arbitrariteti.
Liria meriton të mbrohet.
Një Evropë më e fortë nuk ka pse ta dobësojë Amerikën
Ndoshta pikërisht këtu qëndron një mundësi e madhe e krizës së tanishme.
Evropa duhet të mësojë të marrë më shumë përgjegjësi për sigurinë e vet.
Kjo nuk do të thotë të largohet nga Amerika.
Mund të nënkuptojë të kundërtën.
Nëse Gjermania dhe shtetet e tjera evropiane të NATO-s bëhen ushtarakisht më të
forta, Shtetet e Bashkuara nuk do të duhet më të mbajnë një pjesë joproporcionale
të barrës së përbashkët.
Evropa nuk bëhet kështu më pak transatlantike.
Ajo bëhet më e pjekur.
Një partneritet mes një Amerike të fortë dhe një Evrope të dobët mund të
funksionojë.
Një partneritet mes një Amerike të fortë dhe një Evrope të fortë demokratike mund
të jetë në afat të gjatë edhe më i qëndrueshëm.
Prandaj jam i bindur se tensionet e tanishme nuk nënkuptojnë domosdoshmërisht
fundin e një epoke.
Ato mund të jenë fillimi i një epoke të re.
Ballkani duhet të shikojë me kujdes
Për ne në Ballkan, ky zhvillim është veçanërisht i rëndësishëm.
Rajoni ynë e ka përjetuar se ku mund të çojnë nacionalizmi, ndryshimi i kufijve dhe
politika etnike.
Pikërisht për këtë arsye duhet pasur kujdes kur frikërat historike aktivizohen sërish
politikisht.
Gjermania sot nuk është armiku i Ballkanit.
Republika Federale bën pjesë ndër ato shtete që prej dekadash janë thellësisht të
angazhuara politikisht, ekonomikisht dhe në aspektin e sigurisë në rajonin tonë.
Faqja 5
Prandaj edhe roli më i fortë ushtarak i Gjermanisë nuk duhet parë i izoluar.
Ai është pjesë e një ndryshimi më të madh evropian.
Evropa e ka kuptuar se paqja nuk duhet vetëm të dëshirohet, por edhe të mbrohet.
NATO mund të dalë më e fortë nga kjo kohë
Prandaj nuk e ndaj pesimizmin që sot përhapet në shumë vende.
Po, NATO po ndryshon.
Po, Evropa duhet të paguajë më shumë.
Po, Amerika kërkon më shumë përgjegjësi nga aleatët e saj.
Dhe po, mes Uashingtonit dhe kryeqyteteve evropiane do të vazhdojë të ketë
përplasje të forta.
Por ndryshimi nuk do të thotë shpërbërje.
Ndoshta po përjetojmë diçka tjetër.
Evropa po fillon të marrë më shumë përgjegjësi ushtarake.
Gjermania po pranon një rol më të madh.
Edhe shtetet e tjera evropiane po investojnë ndjeshëm në mbrojtjen e tyre.
Dhe Shtetet e Bashkuara po fitojnë partnerë që mund të kontribuojnë më shumë në
sigurinë e përbashkët.
Kjo mund ta ndryshojë NATO-n.
Nuk ka pse ta dobësojë. Mund ta bëjë më të fortë.
Forca dhe paqja nuk janë të kundërta
Unë nuk dëshiroj një Evropë të militarizuar.
Dëshiroj një Evropë paqësore.
Por paqja dhe pambrojtshmëria nuk janë e njëjta gjë.
Një shtet demokratik nuk duhet të kërkojë kurrë luftë.
Por duhet të kujdeset gjithashtu që një kundërshtar i mundshëm ta dijë se një sulm
nuk do të ketë sukses.
Pikërisht këtu qëndron kuptimi i një mbrojtjeje të besueshme.
Prandaj një Gjermani demokratike më e fortë brenda BE-së dhe NATO-s nuk më
frikëson.
Do të më frikësonte një Evropë që flet për liri dhe demokraci, por një ditë nuk do të
ishte më në gjendje t’i mbronte ato.
Gjermania, për shkak të historisë së saj, mban një përgjegjësi të veçantë.
Faqja 6
Pikërisht për këtë arsye forca e saj e re duhet të mbetet nën kontroll demokratik, e
integruar në Evropë dhe e përkushtuar ndaj paqes.
Nëse këto kushte plotësohen, Evropa nuk ka pse të ketë frikë nga Gjermania.
Atëherë Evropës i duhet Gjermania.
Dhe ndoshta pas disa vitesh do të konstatojmë se krizat e tanishme nuk çuan në
ndarjen mes Amerikës dhe Evropës.
Ndoshta ato ua kujtuan të dyja palëve pse kanë nevojë për njëra-tjetrën.
NATO ekziston prej më shumë se shtatë dekadash jo sepse anëtarët e saj nuk janë
grindur kurrë mes vete.
Ajo ekziston sepse, pavarësisht mosmarrëveshjeve, ata kanë kuptuar se interesat
dhe vlerat e tyre themelore i lidhin.
Edhe për të ardhmen do të mbështetesha në këtë.
Asnjë fuqi gjermane kundër Evropës.
Asnjë forcë evropiane kundër Amerikës.
Por një Gjermani më e fortë në një Evropë më të fortë – dhe një Evropë më e fortë në
një aleancë transatlantike të rinovuar.
Kjo nuk do të ishte kthim në të kaluarën.
Do të ishte një investim në një të ardhme më paqësore.
Gani Dreshaj
