Ish Perfaqësuesi i Posaçëm i BE-së për Kosovën, Ambasadori Wolfgang Petritsch në një intervistë në ”Click” të RTV21 tha se mosnjohja nga disa vende të Bashkimit Evropian dhe bllokadat e brendshme po e dëmtojnë seriozisht rrugën e vendit drejt integrimit evropian.
Sipas tij, përgjegjësia kryesore bie mbi institucionet vendore, të cilat duhet të adresojnë çështjet e hapura dhe të gjejnë zgjidhje pragmatike për të siguruar përparim politik, ekonomik dhe shoqëror.
Intervista e plotë:
RTV21: Amabasdor Wolfgang Petritsch ju faleminderit shumë që jeni me mua sot me mua.
Wolfgang Petritsch: Jam shumë i lumur që jamë sërish me ju.
RTVV21: Kanë kaluar 27 vite nga fillimi i fushatës së bombardimeve të NATO-së, me saktësi kundër Ish-Jugosllavisë, pas marrëveshjes së Ramujesë dhe Konferencës së Parisit. Ju morët pjesë edhe në Ramuje dhe gjithçka ndodhi pas kësaj. Nga perspektiva e sotme, çfarë do të thoshit, Wolfgang Petritsch?
Wolfgang Petritsch: Së pari, duhet të them se të qenit kryenegociator i Bashkimit Evropian së bashku me amerikanin Chris Hill dhe kryenegociatorin rus Boris Majorsky ishte padyshim periudha më dramatike që kam përjetuar në jetën time. Edhe pse më vonë isha Përfaqësues i Lartë në Bosnje-Hercegovinë, ku ishim gjithashtu në një situatë pas konfliktit, kurse në Kosovë kishim negociata para se të ndodhte ndërhyrja ushtarake, ky ishte dallimi. Sigurisht kujtoj ende çdo minutë. Ne bëmë një përpjekje të fundit; dy-tre negociatorë erdhën nga Parisi direkt në Beograd për një përpjekje të fundit për të marrë mbështetjen e Presidentit Milloshevic për Marrëveshjen e Ramujesë. Ne u përpoqëm të shpejgonim cilat do të ishin prioritetet dhe se kushti i vetëm që duhej të plotësohej ishte kush do të garantonte sigurinë në Kosovë, dhe kjo mund të bëhej vetëm nga një forcë ndërkombëtare paqeruajtëse. Kjo ishte e qartë, por fatkeqësisht nuk u pranua nga Presidenti Milloshevic.
RTV21: Pse, ambasador Petritsch, a i përmendët z. Millosheviç se trupat ndërkombëtare ishin gati të bombardonin ish-Jugosllavinë nëse ai nuk i pranonte kushtet?
Wolfgang Petritsch: Ajo që i thashë ishte në një vijë me negociatorin rus Boris Majorski. I thashë: “Boris, të lutem përcjelli serbëve atë që po them unë.” Dhe ajo që bëja unë ishte: nëse diplomacia nuk mbizotëron, nëse nuk gjejmë kompromis të përbashkët siç propozohet nga negociatorët, atëherë do të mbetemi pa opsione dhe opsioni ushtarak do të hyjë në lojë gjë që, për një diplomat si unë, është gjithmonë një lloj humbjeje e profesionit tim.
Ishte shumë e qartë që nga tetori i vitit 1998, kur NATO kishte nxjerrë urdhrin e aktivizimit, se të gjithë duhej ta kuptonin përfshirë Beogradin dhe presidentin Millosheviç, presidentin Rugova dhe të gjithë të tjerët — se nëse negociatat për paqe dështonin, NATO do të ndërhynte. Kjo ishte shumë e qartë.
RTV21: A e përcaktoi Konferenca e Rambujesë dhe zhvillimet pas saj të ardhmen e Kosovës, përfshirë marrëdhëniet në rajon dhe me Evropën?
Wolfgang Petritsch: Absolutisht. Mendoj se ishte një vendim i mençur nga delegacioni i Kosovës z. Thaçi, z. Rugova dhe të tjerët që e pranuan këtë kompromis, i cili natyrisht nuk ofronte atë që kosovarët dëshironin në atë kohë, që ishte pavarësia. Marrëveshja e Rambujesë parashihte kthimin e një shkalle të lartë autonomie për Kosovën. Ky ishte thelbi. Ishte gjithashtu e qartë se kjo do të zbatohej nga misioni civil i OKB-së dhe forcat paqeruajtëse nën udhëheqjen e NATO-s. Kjo ishte e qartë për të gjithë gjatë negociatave në Rambuje dhe në Paris dhe natyrisht edhe në këtë përpejkje të fundit të cilat i bëmë pak orë përpara nisjes së intervenimit të NATO-s.
RTV21: Kur u bë e qartë për ju dhe bashkësinë ndërkombëtare se Kosova duhet të marrë statusin e pavarësisë? A ishte kjo pas vitit 1999, pas përfundimit të fushatës ajrore, apo në një periudhë ndërmjet viteve 1999 dhe 2005?
Wolfgang Petritsch: Mund t’ju them se ishte e qartë dhe ekzistonte një mirëkuptim për këtë. Kjo ishte edhe ajo që ia thashë palës serbe në Beograd: “Çfarë mund të ofroni dhe si mund t’i bindni kosovarët të mbesin brenda Serbisë? Cila do të ishte oferta juaj?” Natyrisht, pala serbe nuk kishte asgjë për të ofruar që do të mund t’i bindte kosovarët të mbeteshin brenda sovranitetit të asaj që atëherë ishte ish-Jugosllavia.
Kjo u bë shumë e qartë pas ndërhyrjes së NATO-s dhe krimeve që ndodhën — të cilat kishin filluar para Reçakut, por vazhduan më tej — ku mijëra kosovarë u vranë dhe u detyruan të largohen nga vendi i tyre. Siç e dini shumë mirë, qindra mijëra, rreth 800 deri në 900 mijë kosovarë, u larguan nga vendi i tyre dhe u bënë refugjatë në rajon dhe më gjerë.
U bë e qartë se nuk kishte asnjë mundësi reale që Serbia ta mbante Kosovën brenda juridiksionit të saj. Për mua kjo ishte shumë e qartë, por natyrisht u deshën disa vite derisa pavarësia e njëanshme të shpallej. Gabimet politike dhe brutaliteti kundër popullsisë së Kosovës ishin baza që e çuan në pavarësi në fund.
RTV21: A do ta përshkruanit marrëdhënien e Kosovës me Serbinë të jetë saktësisht sot sipas deklaratës së shpalljes së Pavarësisë?
Wolfgang Petritsch: Jo, nuk mendoj kështu. Mendoj se ndërmjetësimi i BE-së, sidomos në 10 vitet e para, ka prodhuar rezultate të rëndësishme. Fatkeqësisht, vitet e fundit ka pasur progres të vogël. Ka shumë arsye për këtë: të dyja palët nuk i kanë përmbushur pritjet e komunitetit ndërkombëtar dhe të BE-së, dhe shumë ndërmjetës që kanë punuar në Kosovë në zhvillimin e dialogut janë natyrisht të zhgënjyer që gjërat nuk po ecin në rregull. Ndërkohë, ndërsa bota ka ndryshuar dhe situata në Evropë dhe globalisht ka ndryshuar shumë, mendoj se duhet të jetë në interesin e Kosovës që të bëhet bashkë dhe të bëjë gjithçka për t’u bërë një shtet plotësisht sovran, i respektuar nga fqinjët — përfshirë Serbinë — pjesë e OKB-së, e Këshillit të Evropës dhe e NATO-s, me shpresë edhe më vonë e BE-së. Ky duhet të jetë një udhërrëfyes shumë i qartë. Një gjë është e rëndësishme: Kosova është ndoshta rasti i vetëm ku ndërhyrja ushtarake e Perëndimit, veçanërisht e SHBA-së, ka prodhuar një shtet sovran që pak a shumë funksionon, edhe pse ende nën mbikëqyrjen e organizatave ndërkombëtare. Por kjo është diçka për të cilën Kosova duhet të përgatitet që tani — të bëjë gjërat bashkë që do ta shndërrojnë Kosovën në një shtet të plotë.
RTV21: Kjo do të thotë Ambasador se ju po parashikojini, në fakt po thoni se Kosova, që prej disa vitesh, nuk është në atë rrugë, siç e përmendet, të njohjes së plotë nga bashkësia ndërkombëtare?
Wolfgang Petritsch: Është e qartë se ende shumë vende nuk e njohin Kosovën dhe mendoj se ky është një problem, që e dobëson Kosovën, statusin e saj evropian dhe ndërkombëtar. Mendoj se deri sa pesë vendet anëtare të BE-së ende nuk e njohin Kosovën nuk do të ketë përparim, ose përparim substancial drej anëtarësimit që është një humbje, për mendimin tim, një humbje e madhe ekonomike, sociale dhe politike për Kosovën. Kjo është diçka që duhet të adresohet tani dhe në këtë 27 vjetor pas fillimit të intervenimit të NATO-s besoj se është një moment i mirë që çështjet e brendshme të hapura të marrin përgjigje. Duhet përgjigje nga Parlamenti, Presidenti, Kyreministri… ka kaq shumë çështje të hapura, çështje të brendshme, që para së gjithash duhet të zgjidhen. Jam i shqetësuar, kur shikoj përreth globit, çfarë po ndodhë në Gaza, në Iran tani, çfarë po ndodh në Ukrainë, se Evropa nuk do të pres më gjatë për vendet e Evropës, që aktualisht i takojnë BE-së, nëse ato nuk i kryejnë detyrat e shtëpisë dhe kjo nuk do të funksionojë. Kjo është diçka për të cilën jam shumë i shqetësuar dhe mund t’ju them një gjë: para së gjithash është detyrë e vetë vendeve, qeverive të vendeve në rajon. E dyta, e shoh si një shtetas i Austrisë, e shoh se ne si austriakë, ose qeveri dhe shoqëri civile mund të bëjmë më shumë me qëllim të motivimit të Koosvës që të ecë përpara.
RTV21: Pra nuk do të shohim Evropën të intervenvojë në Kosovë për të zgjidhur çështjet e saj?
Wolfgang Petritsch: Jo! Mendoj se kjo është pjesë e sovranitetit që ne e respektojmë. Kosova e njohur ndërkombëtarisht duhet të kryejë detyrat e saj të shtëpisë, pra çështjet e brendshme…
RTV21: Ambasador ju thatë se BE-ja dhe bashkësia ndërkombëtare në një mënyrë do të jenë të mërzitura me situatën që po zhvillohet në Kosovë, Kemi një bllokadë. Sa e ka dëmtuar kjo situatë e brendshme Kosovën në skenën ndërkombëtare?
Wolfgang Petritsch: Ata që kujdesen për Kosovëm sikurse jam unë, siç e thash jam shumë i shqetësuar dhe mendoj se diçka vërtetë duhet të ndodh në vend. Viti 2025 ishte një vit i humbur për Kosovën. Kjo nuk duhet të përsëritet në vitin 2026.
RTV21: Por me sa duket do të kemi sërish zgjedhje të jashtëzakonshme, Ambasador?
Wolfgang Petritsch: Le ta shohim se çfarë do të vendos Gjykata Kushtetuese. Dhe duhet të niseni prej aty: a do të ketë zgjedhje të reja, që nuk janë të mirëseardhura, apo do të ketë zgjidhje në Parlament me qëllim që të përzgjedhet dhe zgjedhet një president i ri për Kosovën. Mendoj se këto janë çështje të cilat bashkësia ndërkombetarë ose evropianët nuk mund t’i zgjidhin për Kosovën.
RTV21: Kjo është çfarë bashkësia ndërkombetarë dhe ajo evropiane thonë për pamunndësinë e Kosovës që të zgjidhë çështjet e veta të brendshme. Atëherë si do të ecë Kosova përpara në këtë situatë të caktuar, kur askush s’do të flas me tjetrin? E mora si shembull faktin se më heret kishte ndërhyrje nga jashtë qoftë Ambasadori Holebrook që erdhi nga jashtë për të bindur ose negociuar me palët për të ndërtuar institucionet. Kemi parë në të kaluarë shumë faktorë ndërkombëtarë që kanë ardhur dhe e kanë ndihmuar Kosovën. Kësaj radhe nuk ndodhi dhe pse jo?
Wolfgang Petritsch: Para së gjithash kanë kaluar shumë vite. Dhe aktualisht nuk ka rrezik sigrie as edhe probleme të sigurisë në rajon. Fokusi I BE-së dhe I SHBA-së është diku tjetër. Evropainët janë më të fokusuar në luftën, agresionin e Rusisë ndaj Ukrainës dhe unë jam I lumtur dhe më duhet të them se Kosova është në anën e drejtë të historisë, në anën e palës së sulmuar, që do të thotë Ukrainës. Natyrisht SHBA-ja është një gjendje kur po hyn në një situatë të pamundshme në Iran që ndikon në Evropë shumë, duke ndikuar në rritjen e çmimeve aktualisht. Evropianët natyrisht se duhet të përqëndorhen në çështjet e tjera të mëdha. Ende nuk ka një zgjidhje në Lindjen e Mesme, Gaza është ende e shkatërruar, nuk ka nisur rindërtimi, ka një katastrofë sociale e humanitare atje. Pra ka shumë çështje të tjera dhe Kosova nuk është në listë më. Prandaj çështjet e brendshme duhet të zgjidhen vetë.
RTV21: Ambasador ka zëra që thoinë se Asociacioni po e vë lidershipin e Kosovën në probleme. Marr parasysh se ata po provojnë ta shmangin zbatimin e tij?
Wolfgang Petritsch: Njëmbëdhjetë vjet më parë, një qeveri më efikase e Kosovës në atë kohë, e kam harruar se kush ishte, Kosova nënshkroi në dialog marrëveshjen për të krijuar diçka që nuk do të jetë Republika Serbe, që kurrë nuk do të lejohej nga evropianët, por që do t’i jepte një model të autonomisë, të mundësive për shumicën e komunitetit serb në pjesën veriore të Kosovës. Mendoj se kjo është vërtetë diçka që duhet parë më seriozisht. Vetëm në staza të gjata ju mund të tërhiqni serbët që kanë shtetësi të Kosovës që të bashkëpunojnë me Prishtinën kur të ndjenjë se kanë marr një marrëveshje të drejtë. Dhe sërish po e përsëris veten dhe unë e d se çfarë ka ndodhur në Bosnjë me Republikën Serbe, por kjo nuk do të pranohet në Kosovë, Do të ketë diçka por duhet të bëhet nga Prishtina në bashkëpunim me qytetarët ne veri, me serbët në veri..
RTV21: Ju e besoni se kryeministri i sotëm i Kosovës, Albin Kurti do të jetë ai që do ta zbatojë marrëveshjen e Asociacionit? E keni diskutuar me të?
Wolfgang Petritsch: Po. Po pres dhe më kanë thënë. Gjithashtu, edhe nga Kryeministri sa herë që takohemi dhe flasim për këtë. Unë gjithashtu provoj ta bind që duke gjetur një zgjidhje kompromisi për statusin e serbëve të Kosovës do ta fuqizonte statusin e Kosovës në Evropë. Dhe do të ishte një hap I rëndësishëm drejt BE-së. Kjo është diçka që z. Kurti që tani është politikani më I fuqishëm atje, me mbështetjen më të madhe publike, me mbështetje të votës, të bëjë këtë hap përpara. Kjo është e domosdoshme,
RTV21: Ambasador ju i njihni që të dy. Dhe Kurtin edhe Vuçiqin. Të dy kanë treguar pak vullnet për t’u ulur së bashku. Kush do t’I detyrojë ata që të arrijnë një marrëveshje përfundimtare ndërmjet Kosovës dhe Seribsë?
Wolfgang Petritsch: Ka dy gjëra këtu. E para, që të dy janë njerëz të rritur. Mbaj mend se vite më parë kam organizuar takim në emër të Presidentit Austriak, në Alpbach në Tirol një takim dhe prezantim publik të z. Vuçiq dhe z. Thaçi. Dhe që të dy kanë mund të flasin mes vete. Për fat të keq, tani me z. Kurti, ky lloj I sjelljes themelore demokratike, që të bisedosh me ata që i cilëson armiq apo sidoqoftë, nuk ekziston më. Dhe e dyta që dua të theksoj është se: do të duhej të ishte shumë më e lehtë për z. Kurti të afrohet drejt z. Vuçiq sepse Serbia duhet të ecë prapa dhe të heq dorë nga kërkesat e saj për pjesën veriore. Dhe Kosova do të fitonte diçka. Prandaj pse të mos merret inciativa, të bëhet propozimi dhe të provohet të binden disa serbë në Mitrovicën e veriut pë etë bashkëpunuar. Unë kam takuar, herën e fundit kur isha në Prishtinë nëj serb nga veriu I cili nuk ëhstë pjesë e lëvizjes së Vuçiqit I cili është I gatshëm për një bashkëpunim pragmatik. Unë mendoj se ka shumë përreth, Por ata duhet të marrin ofertë. Duhet t’I identifikoni ata serbë në Kosovë që duan të bashkëpunojnë, Ka shumë në pjesën jugore, në veri është më vështirë, por politika është një punë e vështirë. Ky do të ishte një test lakmusi për ta kualifikuar Kosovën për Bashkimin Evropian.
RTV21: Ju po flisni për më shumë lëshime për Kosovën?
Wolfgang Petritsch: Jo domosdoshmërisht lëshime. Duhet të flitet për atë se çfarë është e nëvojshme të arrihet është vërtetë një rregullim funksional. Mendoj në rregullime praktike, pragmatike të cilat janë të nevojshme që të mund të funksionohet dhe që të mund të bëhet përparim, një përparim ekonomik. Bashkëpunimi ndërmjet komunitetit serb por gjithashtu edhe bashkëpunimi ndërmjet pjesën tjetër të Kosovës dhe pjesës së veriut. Kjo duhet të bëhet hap pas hapi. Është shumë e vështirë por kjo duhet të bëhet. Ka disa shembuj përreth në Evropë ku bashkëpunimi tani është më I mirë se sa ishte 30 vjet më parë. Përfshirë edhe në Tirolin Jugor. Unë vij nga pakica sllovene slave në Korinthia. Ne kemi vendosur prej shumë vitesh marrëdhënie të mira ndërmjet Sllovenisë dhe Austrisë. Ishte shumë e vështirë ndonjëherë për shkak se kishim 100 vjet më parë luftë, kishim invadim. Por duhet të tejkalohen këto. Duhet të merren shembujt pozitiv që ekzistojnë në Evropë dhe do të funksionojë. Jam i bindur!
RTV21: Ambasador, më lejoni t’ju pyes: A është drafti i BE-së, draft statuti i Asociacionit të Komunave me Shumicë Serbe ende në tavolinë? A është ky drafti që Kurti duhet ta zbatojë?
Wolfgang Petritsch: Asgjë nuk është e gravuar në gurë. Gjithçka është e negociueshme. Do të thosha se kishte një marrëveshje në parim 11 vjet më parë në Bruksel. Por natyrisht se duhet të shihni detajet. Duhet të gjenden përgjigjet. Gjërat e vogla që duhet të organizohen, Duhet ta keni të qartë që nga fillimi se nuk do të jetë Republikë Serbe në legjislacion ose gjëra të tjera por do të jetë një model që do të jetë unik që do t’I shërbejë qëllimit për një Kosovë të bashkuar.
