Zbulim i ri në Egjipt rikthen debatin mbi historinë biblike të Moisiut dhe Ramsesit II
Arkeologët në Egjipt kanë zbuluar një tra guri me emrin e faraonit Ramses II, një prej sundimtarëve që shpesh është lidhur nga studiues dhe interpretime popullore me historinë biblike të Moisiut dhe Eksodit.
Zbulimi u bë gjatë gërmimeve në Tell Abu Saifi, rreth 145 kilometra në verilindje të Kajros, ku arkeologët kanë identifikuar rrënoja që mund t’i përkasin qytetit të humbur të Mesenit.
Vendbanimi ndodhej përgjatë një rruge të rëndësishme ushtarake që lidhte Egjiptin me Gadishullin e Sinait dhe Kanaanin, çka e bën veçanërisht interesant në kontekstin e rrëfimit biblik të Eksodit.
Mes objekteve të zbuluara është edhe një gur rreth 3,000-vjeçar me emrin dhe titujt e Ramsesit II.
Mbishkrimi me emrin e Ramsesit II
Trau prej guri, i thyer në dy pjesë, përmban hieroglife në tri anët e tij, ku përmenden titujt e faraonit.
Mbishkrimi i referohet gjithashtu restaurimit të një statuje të Horusit, të përshkruar si “Zoti i qytetit të Mesenit”.
Sipas autoriteteve egjiptiane, ky detaj përbën një dëshmi të rëndësishme në përpjekjet për të përcaktuar identitetin e vendbanimit antik.
Zyrtarët thanë se mbishkrimi “paraqet një hipotezë të fortë arkeologjike dhe historike që e lidh këtë sit me qytetin e lashtë egjiptian të Mesenit”.
Pse zbulimi lidhet me historinë e Eksodit?
Mesen ndodhej përgjatë të ashtuquajturës Rruga Ushtarake e Horusit, një korridor strategjik që lidhte Egjiptin me Sinain dhe Kanaanin.
Disa studiues e kanë lidhur këtë rrugë me “rrugën e vendit të filistinëve” të përmendur në Librin e Eksodit.
Megjithatë, vetë Bibla thotë se izraelitët nuk u udhëhoqën nëpër këtë rrugë, pasi ekzistonte frika se, nëse përballeshin me luftë, mund të ndryshonin mendje dhe të ktheheshin në Egjipt.
Për këtë arsye, zbulimi i ri nuk dëshmon se Moisiu apo izraelitët kanë kaluar nëpër Mesen.
Në fakt, vetë qyteti Mesen nuk përmendet me emër në Bibël.
A ishte Ramsesi II faraoni i Moisiut?
As Ramsesi II nuk identifikohet drejtpërdrejt në Bibël si faraoni i Eksodit.
Ai sundoi Egjiptin nga viti 1279 deri më 1213 para erës sonë dhe konsiderohet një prej faraonëve më të fuqishëm të historisë egjiptiane.
Ramsesi II njihej për fuqinë ushtarake dhe ambiciet e mëdha ndërtimore, ndërsa besohet se komandonte një ushtri që në disa periudha mund të arrinte rreth 100 mijë njerëz.
Lidhja e tij me tregimin biblik vjen kryesisht nga Eksodi 1:11, ku thuhet se izraelitët e skllavëruar ndërtuan qytetet Pitom dhe Raamses.
Emri “Raamses” është lidhur shpesh me Pi-Ramesses, qytetin e madh mbretëror të zhvilluar gjatë sundimit të Ramsesit II në deltën e Nilit.
Kjo përputhje gjeografike dhe kronologjike e ka bërë Ramsesin II një nga kandidatët më të njohur për faraonin e Eksodit.
Megjithatë, nuk ekziston konsensus shkencor se ai ishte faraoni i përshkruar në Bibël dhe teksti biblik nuk e përmend me emër sundimtarin.
Lexo edheArti më i vjetër në botë i shpellave shuhet si shkak i ndryshimeve klimatike
Zbulohet edhe një kompleks i fortifikuar
Përveç mbishkrimit, arkeologët zbuluan mbetjet e një kompleksi tempulli të fortifikuar.
Objekti ishte i rrethuar nga një mur me tulla balte dhe kishte porta të fortifikuara.
U gjetën gjithashtu dhoma magazinimi dhe dy rrugë prej guri që çonin drejt tempullit.
Mes artefakteve ishin fragmente statujash në formën e skifterit dhe skulptura të tjera.
Gjetjet tregojnë se vendbanimi vazhdoi të përdorej edhe shumë kohë pas sundimit të Ramsesit II.
Në shekullin III të erës sonë, pjesë të zonës ishin shndërruar në kazerma ushtarake romake.
Mohamed Abdel Badie, drejtues i Sektorit të Antikiteteve Egjiptiane në Këshillin Suprem të Antikiteteve, tha se provat arkeologjike tregojnë se siti kishte kaluar nëpër disa faza zhvillimi.
Dëshmi për rëndësinë ushtarake të zonës
Arkeologët zbuluan gjithashtu disa skulptura që dëshmojnë rëndësinë ushtarake dhe administrative të vendbanimit.
Mes tyre ishte një pjesë statuje prej shisti nga Dinastia e 26-të e Egjiptit, që paraqet një shkrues ushtarak duke mbajtur një “naos”, një lloj faltoreje të vogël.
Mahmoud Galal, drejtues i gërmimeve dhe drejtor i përgjithshëm i Antikiteteve të Sinait, tha se objektet pasqyrojnë aktivitetin e madh ushtarak dhe administrativ që zhvillohej dikur në këtë zonë.
Ekipi gjeti gjithashtu bustin prej bazalti të një figure mbretërore, një statujë të periudhës së vonë pa kokë dhe këmbë, si dhe fragmente skulpturash skifterësh prej guri gëlqeror dhe bazalti.
Një tjetër zbulim i Ramsesit II
Zbulimi vjen vetëm disa muaj pasi arkeologët në deltën lindore të Nilit gjetën një pjesë të një statuje të madhe që paraqet Ramsesin II.
Fragmenti, që përfshin këmbët dhe bazën e statujës, u zbulua në Tel Faraoun gjatë gërmimeve të drejtuara nga Këshilli Suprem i Antikiteteve të Egjiptit.
Pjesa e zbuluar është rreth dy metra e lartë dhe vlerësohet se peshon pesë deri në gjashtë tonë.
Edhe pse statuja është e dëmtuar dhe e konsumuar nga koha, arkeologët thonë se janë ruajtur mjaft elemente për ta lidhur atë me skulpturat mbretërore të periudhës së Mbretërisë së Re të Egjiptit, e cila zgjati përafërsisht nga viti 1550 deri më 1070 para erës sonë.
Analizat e para sugjerojnë se statuja mund të mos jetë krijuar fillimisht për vendin ku u zbulua.
Studiuesit dyshojnë se ajo mund të jetë transportuar nga Pi-Ramesses, qyteti madhështor mbretëror i ngritur nga Ramsesi II në deltën e Nilit.
Zbulimi i fundit në Tell Abu Saifi nuk ofron prova të drejtpërdrejta për ekzistencën historike të Moisiut apo për zhvillimin e Eksodit ashtu siç përshkruhet në Bibël. Megjithatë, ai shton të dhëna të rëndësishme për qytetet, rrugët ushtarake dhe strukturat politike të Egjiptit në periudhën që tradicionalisht lidhet me këtë rrëfim biblik. /GazetaExpress/
