Portali Eualive: Beogradi po e humbë betejën për Urën e Mitrovicës – ky është çmimi i normalizimit
Portali “EUalive” me seli në Bruksel, që fokusohet te politika europiane e rajone si Ballkani, e ka cilësuar si humbje të betejës nga Beogradi zhvillimet rreth rihapjës së mundshme të Urës së Ibrit për automjete. Ky portal shkruan se ky është çmimi për normalizimin për Serbinë.
Për shumë vite, që nga fushata ushtarake e NATO-s e vitit 1999 kundër Serbisë së Slobodan Millosheviqit, misioni i udhëhequr nga NATO-ja (KFOR) ka shërbyer si një garantues kyç i stabilitetit në rajon, por tani misioni duhet të zvogëlohet. KFOR-i ka nisur transferimin gradual të përgjegjësive të sigurisë në urën kryesore mbi lumin Ibër në Mitrovicë te Policia e Kosovës, duke i dhënë fund gati tri dekadave të kontrollit të vazhdueshëm ndërkombëtar mbi një nga lokacionet më simbolike dhe më të ndjeshme të Kosovës.
Ky ndryshim, i konfirmuar nga disa media të pavarura dhe i vërejtur në terren, shënon një hap konkret në optimizimin e pranisë së misionit të udhëhequr nga NATO-ja dhe fuqizimin e institucioneve vendore, shkruan EUalive.
Presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiq, e ka kundërshtuar fuqishëm këtë proces, duke njoftuar se do t’i shkruajë sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, për të kërkuar anulimin e tij, ndërsa Bashkimi Europian ka deklaruar se kushtet teknike dhe të sigurisë për hapjen më të plotë të urës janë përmbushur.
Ura, e njohur gjithashtu si Ura e Austerlicit, prej kohësh ka ndarë veriun kryesisht i banuar me serbë të Kosovës nga jugu i Mitrovicës, i banuar kryesisht nga shqiptarë, dhe ka shërbyer si vijë ndarëse fizike dhe politike që nga përfundimi i konfliktit të viteve 1998–1999. Për 27 vjet, ajo ka qenë nën përgjegjësinë kryesore të misioneve ndërkombëtare të sigurisë. Radio Televizioni i Kosovës raportoi se Policia e Kosovës tashmë ka filluar të marrë përsipër detyrat e sigurisë në këtë lokacion, duke e përshkruar ndryshimin si një tjetër fazë të transferimit të përgjegjësive te institucionet e Kosovës. Portali në gjuhën serbe KoSSev raportoi se tenda e përhershme dhe pika statike e karabinierëve italianë të KFOR-it në pjesën veriore të urës ishin hequr, ndërsa njësia ka mbetur vetëm në anën jugore. Vetë KFOR-i konfirmoi një proces paralel dhe gradual të përfshirjes së Policisë së Kosovës në strukturën e sigurisë rreth Manastirit të Deçanit, duke theksuar se misioni mbetet reaguesi i parë atje dhe se çdo hap i mëtejshëm do të varet nga kushtet në terren dhe koordinimi i ngushtë me Kishën Ortodokse Serbe, institucionet e Kosovës, EULEX-in dhe Policinë e Kosovës.
Zhvillimet janë pjesë e një procesi më të gjerë të “optimizimit” të pozicionimit të KFOR-it, të cilin misioni ia atribuon përmirësimit të mjedisit të sigurisë. Në të njëjtën kohë, Bashkimi Europian ka kaluar nga formulimet e kahershme përgatitore në një vlerësim të qartë se kushtet për hapjen e urës janë përmbushur. Një zëdhënës i BE-së i tha Gazetës Express më 17 gusht se, pasi të përfundonin punimet në urë, vlerësimet shtesë dhe konsultimet, ura duhet të hapej, duke iu referuar raportit vjetor të vitit të kaluar për Kosovën. BE-ja bëri të ditur se ishte informuar nga NATO-ja për kalimin gradual të KFOR-it nga prania e tij e përhershme në urë, duke nënvizuar se vendimet lidhur me pozicionimin e KFOR-it janë çështje e NATO-s.
Më 18 gusht, zëdhënësja e Komisionit Evropian, Anitta Hipper, e përsëriti këtë qëndrim në një konferencë për media në Bruksel. Ura “duhet t’u shërbejë të gjitha komuniteteve” dhe “duhet t’i lidhë” njerëzit, tha ajo. BE-ja pret koordinim efektiv dhe konsultime kuptimplota ndërmjet komunave të prekura dhe institucioneve qendrore të Kosovës. Policia e Kosovës duhet të garantojë sigurinë e të gjitha komuniteteve, në përputhje me parimet demokratike, të drejtat e njeriut dhe sundimin e ligjit, në mënyrë që të gjithë të ndihen të sigurt. Është bërë një vlerësim dhe janë ndërmarrë hapa, megjithatë ende nevojiten koordinim dhe konsultime më të mira. Ura mbetet e hapur vetëm për këmbësorë dhe ende nuk është hapur për qarkullimin e automjeteve. Komentet e veçanta të BE-së në fillim të gushtit kishin kritikuar deklaratat e lidhura të Serbisë për mundësinë e ndryshimit të rrjedhës së lumit Ibër, duke i cilësuar ato si të padobishme për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.
Vuçiq e quan shefin e KFOR-it “turku”
Vuçiq reagoi ashpër më 18 gusht, duke thënë se do t’i dërgonte një letër sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, për t’i kërkuar që t’i parandalonte autoritetet e Kosovës nga marrja e kontrollit më të madh mbi sigurinë ose hapja e plotë e urës. Ai kritikoi komandantin turk të KFOR-it, gjeneralmajorin Özkan Ulutaş, duke iu referuar atij në terma etnikë si “turku” dhe duke shprehur pakënaqësi të thellë me qasjen e misionit. Presidenti serb më herët e ka akuzuar Turqinë për “ambicie osmane” në rajon, shkruan më tej ky portal.
Vuçiq e përshkroi procesin si një “turp dhe zhgënjim të madh”, duke pretenduar se ai pasqyronte nervozizmin e aktorëve ndërkombëtarë që po përpiqen ta detyrojnë Serbinë ta pranojë pavarësinë e Kosovës dhe se ky proces po i ngacmon dhe po i dëbon njerëzit nga shtëpitë e tyre. Ai theksoi se hapat po ndërmerreshin pa pëlqimin e kryetarit të Mitrovicës së Veriut, Milan Radojeviq.
Lista Serbe i dërgoi një letër të hapur Zyrës së Bashkimit Europian në Prishtinë një ditë më parë, duke shprehur zhgënjimin për vlerësimin e BE-së dhe duke kërkuar përgjigje të qarta. Ajo pyeti se mbi bazën e cilës analizë specifike të sigurisë BE-ja kishte arritur në përfundimin se kushtet për hapjen e urës ishin përmbushur, kush e kishte përgatitur analizën, kur ishte hartuar dhe cilët parametra ishin marrë parasysh, duke pasur parasysh takimet e mëparshme në të cilat ishin paraqitur informacione të detajuara për shkelje të pretenduara të të drejtave të serbëve. Partia vuri në pikëpyetje se si siguria e serbëve mund të garantohej duke u mbështetur te Policia e Kosovës, duke pasur parasysh atë që ajo i përshkroi si akuza të shumta për “keqtrajtim, përdorim të tepruar të forcës dhe shkelje procedurale.” Ajo këmbënguli se siguria e njerëzve nuk duhet të bëhet objekt i një eksperimenti politik dhe se çështjet që rrjedhin nga Dialogu duhet të zgjidhen përmes dialogut, e jo përmes vendimeve të njëanshme.
Lexo edheIdentifikohen mbetje kockore të 23 individëve në Zubin Potok, Prokuroria Speciale po heton tre të dyshuar që ndodhen në paraburgim
Drejtori i të ashtuquajturës Zyre për Kosovë në qeverinë e Serbisë, Petar Petkoviq, i shkroi të dërguarit të posaçëm të BE-së për Dialogun Beograd–Prishtinë, Peter Sørensen, duke shprehur “shqetësim të madh”.
“Ai argumentoi se vlerësimi i BE-së nuk pasqyronte situatën reale në terren apo faktin se parakushtet kryesore të dakorduara në kuadër të Dialogut ende nuk ishin përmbushur. Duke iu referuar Marrëveshjes për Urën të 25 gushtit 2015, Petkoviq rikujtoi se lëvizja e lirë, punimet infrastrukturore dhe hapja e urës ishin trajtuar së bashku me çështjet e sigurisë me rëndësi të drejtpërdrejtë për qytetarët serbë në zonën përreth urës, në Suhadoll dhe në lokacione të tjera të ndjeshme. Ai pretendoi se situata aktuale e sigurisë në veriun e Kosovës tregonte se hapja e urës në këtë kohë nuk do të ishte e sigurt dhe do të rriste më tej ndjenjën e pasigurisë te qytetarët serbë”.
Ekspertët vënë në pikëpyetje kushtet politike dhe përgjegjësinë ndërkombëtare
Disa analistë dhe përfaqësues të shoqërisë civile nga komuniteti serb kanë argumentuar se gatishmëria teknike po trajtohet si e mjaftueshme, ndërsa kërkesat politike dhe konsultative po anashkalohen.
“Gazetari Miloš Garić i tha Kosovo Online se BE-ja, KFOR-i dhe EULEX-i po i shmangeshin përgjegjësisë duke këmbëngulur se situata e sigurisë lejonte hapjen e urës, edhe pse, sipas tij, kushtet e nevojshme nuk ekzistonin në terren. Ai tha se po vepronin dy nivele të rrezikshme: objektivi i kryeministrit Albin Kurti për të thyer rezistencën serbe dhe për ta paraqitur marrjen e kontrollit mbi veriun si fait accompli, si dhe gatishmëria e aktorëve ndërkombëtarë për t’i krijuar hapësirë këtij objektivi. Garić e përshkroi vlerësimin e BE-së dhe KFOR-it si joserioz dhe të papërgjegjshëm, duke pasur parasysh zhvillimet e fundit”.
Politologu Ivan Tomić nga Graçanica vuri në dukje se “raporti i vitit 2024 kishte përcaktuar qartë se vendimi për hapjen e urës do të merrej përmes një marrëveshjeje politike, në përputhje me situatën e sigurisë dhe përmes konsultimeve me ata që janë përgjegjës për sigurinë. Raporti i vitit 2025, në të kundërtën, u përqendrua te përmbushja e kushteve teknike. Ai pyeti se pse komponenti politik ishte zhdukur dhe çfarë kishte ndryshuar ndërkohë”.
Milica Andrić Rakić, drejtoreshë ekzekutive e New Social Initiative, pranoi se BE-ja e konsideronte të përmbushur kushtin e sigurisë dhe se Mitrovica e Veriut tani ka një kryetar legjitim pas zgjedhjeve lokale.
Megjithatë, ajo theksoi se kushtet politike mbeten, përfshirë konsultimet me komunitetin lokal dhe zbatimin e detyrimeve nga Marrëveshja e Brukselit.
“Ajo u bëri thirrje mediave që ta pyesin BE-në se çfarë kishte ndodhur me këto kërkesa politike, përfshirë diskutimet e mëparshme për një memorandum bashkëpunimi ndërmjet dy komunave për përcaktimin kadastral të kufijve”.
BE-ja vazhdon të këmbëngulë se të gjitha vendimet lidhur me urën duhet të marrin parasysh interesat dhe shqetësimet e të gjitha komuniteteve dhe të kontribuojnë në bashkëpunim dhe marrëdhënie të mira. Pas transferimit të pushtetit lokal në veri pas zgjedhjeve, ajo thotë se duhet të përmirësohen koordinimi efektiv dhe konsultimet kuptimplota ndërmjet komunave përkatëse dhe institucioneve qendrore. EULEX-i është informuar për kalimin gradual të KFOR-it dhe do të vazhdojë bashkëpunimin e ngushtë me Policinë e Kosovës dhe KFOR-in për të garantuar siguri të përshtatshme për të gjitha komunitetet.
