Një strukturë gjigante nën Tokë po lëviz drejt New Yorkut, shkencëtarët zbulojnë edhe një kolonë misterioze nën Connecticut

Një masë e pazakontë shkëmbinjsh të nxehtë, me gjerësi rreth 400 kilometra, që ndodhet thellë nën verilindjen e Shteteve të Bashkuara, vazhdon të tërheqë vëmendjen e gjeologëve. Studimet e fundit kanë zbuluar pranë saj edhe një strukturë tjetër misterioze që shtrihet qindra kilometra në thellësi të Tokës.
E njohur si Northern Appalachian Anomaly (NAA), anomalia përbëhet nga material shkëmbor jashtëzakonisht i nxehtë i vendosur nën rajonin e New England.
Një studim i vitit 2025 sugjeroi se kjo masë po lëviz ngadalë drejt jugperëndimit, me një shpejtësi prej rreth 19 kilometrash në një milion vjet. Nëse kjo lëvizje va

Pra, pavarësisht titujve dramatikë, nuk bëhet fjalë për një rrezik të afërt për qytetin apo banorët e tij.
Imazhet më të detajuara deri më tani
Studiuesit kanë përdorur valët sizmike të krijuara nga tërmetet e largëta për të ndërtuar imazhe tredimensionale të strukturave që ndodhen thellë nën sipërfaqen e Tokës.
Teknika, e njohur si tomografi sizmike, funksionon në mënyrë të ngjashme me një skaner CT në mjekësi.
Në vend të rrezeve X që kalojnë përmes trupit të njeriut, shkencëtarët matin shpejtësinë me të cilën valët e tërmeteve kalojnë nëpër shtresat e ndryshme të planetit.
Shpejtësia e tyre ndryshon në varësi të temperaturës, dendësisë dhe përbërjes së shkëmbinjve, duke u lejuar studiuesve të krijojnë një lloj harte të brendësisë së Tokës.
Sipas analizave, NAA shtrihet afërsisht 60 deri në 200 kilometra nën sipërfaqe dhe duket se kufizohet kryesisht në mantelin e sipërm.

Zbulohet një kolonë e pazakontë nën Connecticut
Surpriza më e madhe erdhi nga një strukturë tjetër që u shfaq në të dhënat sizmike.
Nën Connecticut, pranë masës së nxehtë, studiuesit identifikuan një kolonë të ngushtë dhe pothuajse vertikale që depërton shumë më thellë në mantel.
Ndryshe nga NAA, e cila i ngadalëson valët sizmike, kjo kolonë i lejon ato të kalojnë më shpejt se zakonisht.
Ky ndryshim sugjeron se struktura mund të përbëhet nga material më i ftohtë dhe më i dendur sesa shkëmbinjtë përreth.
Kolona mund të shtrihet deri në rreth 660 kilometra nën sipërfaqen e Tokës, afër fundit të së ashtuquajturës zonë tranzitore të mantelit.
Ajo nuk është një tunel apo një hapësirë bosh brenda Tokës. Bëhet fjalë për një vëllim tridimensional shkëmbor që dallon nga materiali përreth për shkak të mënyrës se si valët sizmike kalojnë nëpër të.
A është një pjesë e kontinentit që po fundoset?
Një nga shpjegimet kryesore është se kolona mund të jetë një fragment i litosferës kontinentale – shtresa e fortë që përfshin koren dhe pjesën më të sipërme të mantelit.
Sipas kësaj hipoteze, një pjesë e bazës së kontinentit mund të jetë shkëputur dhe të ketë filluar të fundoset për shkak të peshës dhe dendësisë së saj.

Ky proces njihet si delaminim litosferik.
Nëse kjo ka ndodhur, material më i nxehtë dhe më i lehtë nga thellësitë e mantelit mund të jetë ngritur për të zëvendësuar fragmentin e humbur, duke kontribuar në krijimin e masës së nxehtë që sot identifikohet si NAA.
Mund të jetë edhe një “rrip transportues” gjigant nën Tokë
Ekziston edhe një shpjegim tjetër.
Masa e nxehtë dhe kolona e ftohtë mund të përfaqësojnë dy anë të të njëjtit sistem të madh të konvekcionit të mantelit.

Lexo edhePeizazhet e djegura të Evropës, të dukshme edhe nga hapësira
Në këtë skenar, materiali i nxehtë ngrihet drejt sipërfaqes nën zonën e anomalive, ndërsa materiali më i ftohtë dhe më i dendur zbret nëpër kolonën e identifikuar nën Connecticut.
Procesi do të funksiononte ngjashëm me një rrip transportues jashtëzakonisht të ngadaltë, që qarkullon shkëmbinj në brendësi të Tokës gjatë miliona viteve.
Megjithatë, studiuesit theksojnë se ende nuk është provuar se dy strukturat janë të lidhura, apo se njëra ka krijuar tjetrën.
Pse kjo anomali është kaq e pazakontë?
Northern Appalachian Anomaly i ka habitur prej kohësh gjeologët.
Zona të mëdha me mantel jashtëzakonisht të nxehtë zakonisht lidhen me vullkane aktive ose kufij të pllakave tektonike.
New England nuk ka asnjërën prej tyre dhe ndodhet larg një kufiri aktiv të pllakave prej rreth 180 milionë vjetësh.
Kjo e bën praninë e një strukture kaq të nxehtë nën rajon veçanërisht interesante për shkencëtarët.
Gjithçka mund të ketë nisur 80 milionë vjet më parë
Një hipotezë e mëparshme sugjeron se anomalia mund të jetë pjesë e një “vale të mantelit” të krijuar nga shpërbërja e lashtë e kontinenteve.
Simulimet kompjuterike kanë treguar se procesi mund të ketë nisur rreth 80 milionë vjet më parë, gjatë ndarjes së Kanadasë dhe Groenlandës dhe hapjes së Detit Labrador.
Këto ndryshime mund të kenë destabilizuar pjesën e poshtme të pllakës tektonike të Amerikës së Veriut.
Materiali i dendur filloi të zbriste drejt thellësive, ndërsa shkëmbinj më të lehtë dhe më të nxehtë u ngritën për të zënë vendin e tyre.
Shkencëtarët e krahasojnë këtë proces me mënyrën se si masa të nxehta ngrihen dhe bien brenda një llambe me lavë.
Fenomeni njihet si paqëndrueshmëria Rayleigh–Taylor.
Mund të shpjegojë edhe lartësinë e maleve Appalachian
Studimet sugjerojnë se procesi mund të ketë ndikim edhe në një tjetër mister gjeologjik: pse Malet Appalachian vazhdojnë të jenë relativisht të larta, pavarësisht qindra miliona viteve të erozionit.
Nëse materiali i nxehtë nën kontinent ka dobësuar dhe larguar pjesë të rrënjës së tij të dendur, toka mbi të mund të bëhet më e lehtë dhe të ngrihet.
Në këtë mënyrë, lëvizjet e thella të mantelit mund të kenë ngritur pjesë të vargmalit gjatë miliona viteve të fundit, duke kundërshtuar pjesërisht efektet e erozionit.
Asnjë rrezik për New Yorkun apo Connecticut
Pavarësisht përmasave të jashtëzakonshme dhe faktit se anomalia po lëviz në drejtim të New Yorkut, nuk ka asnjë arsye për alarm.
Lëvizja ndodh në shkallë gjeologjike dhe matet në miliona vjet. Po ashtu, masa e nxehtë nuk është një rezervuar gjigant magme që po udhëton drejt sipërfaqes.
Edhe kolona e sapoidentifikuar nën Connecticut është një strukturë e thellë shkëmbore dhe jo një çarje apo boshllëk që paraqet rrezik.
Zbulimi është i rëndësishëm kryesisht sepse u jep shkencëtarëve një pamje më të qartë të proceseve të jashtëzakonshme që vazhdojnë të formësojnë kontinentin e Amerikës së Veriut shumë kilometra poshtë këmbëve tona. /GazetaExpress/














