Treva e Drenicës njihet për historinë e saj të qëndresës, për burrat dhe gratë që mbajtën gjallë frymën e lirisë, arsimimit dhe humanizmit ndër vite. Përveç figurave të njohura historike, Drenica ka nxjerrë dhjetëra gra që me punën, guximin dhe përkushtimin e tyre kanë shënuar gjurmë të pashlyeshme. Disa prej tyre u bënë ikonë kombëtare, të tjera mbetën të heshtura, por me ndikim të thellë shoqëror. Në vijim sjellim një përzgjedhje prej dhjetë grave më të suksesshme dhe më me ndikim të kësaj treve, të cilat përfaqësojnë periudha dhe fusha të ndryshme të jetës publike.
1. Shote Galica – Heroina e popullit
E lindur në Radishevë, Shote Galica mbetet simboli i gruas shqiptare luftëtare. Pas rënies së Azem Galicës, ajo mori drejtimin e çetës kaçake dhe për vite të tëra udhëhoqi rezistencën kundër pushtuesve serbo-jugosllavë. Trimëria e saj, vendosmëria dhe sakrifica e skajshme e bënë një nga figurat më të shquara të historisë shqiptare. Sot, emri i saj nuk është thjesht kujtim historik, por frymëzim për brezat e rinj.
2. Zahide Jashari, nëna që rriti heronjtë e lirisë së Kosovës me trimëri
mbetet një figurë e respektuar dhe simbol i qëndresës dhe sakrificës së familjes Jashari gjatë luftës në Kosovë. Si pjesë e kësaj familjeje legjendare, e lidhur ngushtë me emrin e Adem Jashari, ajo përfaqëson dhimbjen, qëndresën dhe forcën e grave shqiptare në kohë të vështira. Përmes historisë së saj dhe të familjes Jashari, Zahidja është bërë dëshmi e gjallë e sakrificës për liri, duke mbetur një figurë që nderohet dhe kujtohet me respekt në historinë e Kosovës.
3. Flora Brovina – zëri i humanizmit
Pediatre, poete dhe aktiviste, e lindur në Skenderaj, Flora Brovina u bë një nga figurat më të zëshme të mbrojtjes së të drejtave të grave dhe fëmijëve në Kosovë. Gjatë viteve të rënda të ’90-ës, Brovina u përkushtua në ofrimin e ndihmave humanitare, hapjen e qendrave për fëmijë dhe mbështetjen e grave të dhunuara. Arrestimi i saj nga forcat serbe në vitin 1999 tronditi opinionin ndërkombëtar dhe e shndërroi atë në simbol të rezistencës civile femërore.
4. Zahrije Podrimqaku – aktiviste e të drejtave të njeriut
Nga Krajkova e Drenicës, Zahrije Podrimqaku ishte një ndër gratë e rralla që në vitet ’90 mori rol udhëheqës në organizatat njerëzore dhe humanitare. Si pjesë e Këshillit për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut, ajo dokumentoi shkeljet e shumta të të drejtave të civilëve, u angazhua për mbështetjen e grave dhe në periudhën pas luftës kontribuoi në jetën institucionale, duke mbrojtur zërin e komunitetit.
5. Fehime Dërmaku – edukatore dhe veprimtare
E njohur për kontributin e saj në arsim dhe edukim, Fehime Dërmaku ishte një ndër gratë që i dha hov arsimit të grave dhe vajzave të Drenicës. E angazhuar në organizime lokale dhe në përfaqësimin e grave, ajo ka lënë gjurmë në zhvillimin e arsimit dhe kulturës në këtë trevë.
6. Shqipe Ahmeti – aktiviste dhe pjesëmarrëse në lëvizjet civile
Shqipe Ahmeti, pjesë e aktiviteteve humanitare në vitet e ’90-ta dhe bashkëpunëtore e ngushtë e organizatave për të drejtat e njeriut, u dallua për guximin e saj gjatë periudhës së represionit serb. E njohur për dokumentimin e dhunës ndaj civilëve dhe angazhimin në organizimin e ndihmave, Ahmeti përfaqëson një brez grash që punuan në heshtje, por me ndikim të madh.
7. Mësueset e para të Drenicës – themelueset e arsimit modern
Edhe pse shumë prej tyre nuk njihen me emër, mësueset që punuan në fshatrat e Drenicës gjatë viteve të ’60-’80 ishin ndër shtyllat kryesore të emancipimit të vajzave. Ato punuan në kushte të vështira, shpesh nën presion politik, dhe arritën të hapnin dyert e shkollave për gjenerata të tëra fëmijësh.
8. Nënat strehuese të luftës – heroinat e paemëruara
Gjatë viteve 1998–1999, qindra gra të Drenicës mbajtën gjallë komunitetet e tëra duke strehuar të plagosur, duke shpërndarë ushqime dhe duke mbrojtur fëmijët. Edhe pse nuk përmenden në libra, ato ishin shpina e qëndresës, duke mbajtur të bashkuar familjet dhe duke ruajtur dinjitetin e popullit.
9. Aktivistet e Marshit “Bukë për Drenicën” (1998)
Ky marshim i grave të Drenicës – i cili nisi nga Prishtina drejt zonave të rrethuara të Drenicës për të çuar ushqime dhe ndihma – mbetet një ndër aktet më të fuqishme të solidaritetit femëror në historinë e Kosovës. Organizimi, guximi dhe vendosmëria e tyre theu rrethimin dhe sensibilizoi opinionin ndërkombëtar për gjendjen e popullatës civile.
10. Gratë e reja të Drenicës në politikë, arsim e akademi
Brezi i ri i grave në Drenicë, i përfaqësuar nga profesoresha universitare, aktiviste, mjeke dhe drejtuese të institucioneve, po vazhdon rrugën e emancipimit. Figura si profesoresha Sala Ahmeti dhe shumë të tjera po e çojnë përpara përfaqësimin akademik dhe profesional të zonës.
