Mjalti, dikur i përdorur kryesisht mbi bukë të thekur ose i përzier me ujë të ngrohtë dhe limon për të qetësuar dhimbjen e fytit, vitet e fundit ka marrë një imazh të ri.
Rrjetet sociale, influencuesit e ushqimit dhe trendet e mirëqenies e kanë kthyer atë në një produkt të lakmuar, nga picat me mjaltë deri te kavanozët e shtrenjtë të manuka-s.
Megjithatë, pyetja mbetet: sa i shëndetshëm është vërtet mjalti dhe a është më i mirë se një lugë sheqer?
Nutricionistja Jenna Hope thotë se është e rëndësishme të mbahet mend se mjalti është, në thelb, një burim sheqeri. Sipas saj, një mjaltë cilësor mund të jetë zgjedhje më e mirë se sheqeri i bardhë i rafinuar, sepse përmban disa lëndë ushqyese shtesë, por dallimi mes tyre nuk është aq i madh sa shpesh pretendohet.
Mjalti prodhohet nga bletët përmes nektarit të luleve dhe përmban gjithashtu sasi të vogla uji, mineralesh, acidesh, enzimash dhe përbërësish bimorë. Shija dhe ngjyra e tij varen nga lulet që kanë vizituar bletët, ndaj ekzistojnë lloje të ndryshme, si mjalti i tërfilit, i shqopës, i luleve të egra apo manuka.
Sheqeri i bardhë, nga ana tjetër, është një produkt shumë i përpunuar, i prodhuar nga kallami i sheqerit ose panxhari i sheqerit.
Nga ana kalorike, diferenca nuk është e madhe. Një lugë çaji mjaltë përmban rreth 21 kalori dhe 6 gramë karbohidrate, ndërsa një lugë çaji sheqer i bardhë ka rreth 16 kalori dhe 4 gramë karbohidrate. Të dy mund të jenë pjesë e një diete të balancuar, por sheqeri i bardhë konsiderohet shpesh si burim “kalorish boshe”, sepse nuk ofron minerale apo lëndë të tjera ushqyese.
Nëse duhet zgjedhur mes mjaltit dhe sheqerit për çajin, ekspertët thonë se më mirë do të ishte të shmangej ëmbëlsuesi fare. Por nëse dikush këmbëngul për ta ëmbëlsuar pijen, mjalti mund të jetë alternativë më e mirë. Një avantazh tjetër është se mjalti është më i ëmbël se sheqeri, ndaj zakonisht nevojitet një sasi më e vogël.
Në formën e tij më të pastër, mjalti përmban gjurmë vitamine C dhe disa vitamina të grupit B, përfshirë niacinën, riboflavinën, acidin pantotenik, folatin dhe piridoksinën. Këto vitamina ndihmojnë në funksionimin e sistemit nervor, prodhimin e gjakut, tretjen dhe mbrojtjen e qelizave nga dëmtimet.
Mjalti përmban gjithashtu sasi të vogla mineralesh si kalcium, hekur, bakër dhe zink, të rëndësishme për imunitetin, shëndetin e kockave dhe transportin e oksigjenit në gjak.
Megjithatë, nutricionistët këshillojnë kujdes me produktet e mjaltit që kanë vitamina, minerale apo përbërës shtesë, si shafran i Indisë ose xhenxhefil. Shpesh këto produkte janë më të përpunuara. Zgjedhja më e mirë konsiderohet mjalti i thjeshtë, i papërpunuar dhe, kur është e mundur, lokal.
Për shkak se mjalti mbetet burim sheqeri, ai këshillohet të konsumohet me masë dhe, idealisht, i kombinuar me ushqime që ngadalësojnë tretjen, si proteina ose yndyrna të shëndetshme. Kjo ndihmon në shmangien e rritjeve të shpejta të sheqerit në gjak dhe mban ndjesinë e ngopjes për më gjatë.
Për shembull, mjalti mund të shoqërohet me kos grek, gjalpë kikiriku, tërshërë ose bukë të thekur, sidomos për personat që bëjnë aktivitet fizik dhe kanë nevojë për energji të shpejtë.
Një nga përdorimet më të njohura të mjaltit është për qetësimin e kollës dhe dhimbjes së fytit. Në vitin 2020, ekspertë nga Universiteti i Oksfordit sugjeruan se mjekët mund t’u rekomandojnë pacientëve mjaltë në vend të disa ilaçeve të zakonshme për kollën apo antibiotikëve të panevojshëm.
Pas shqyrtimit të disa studimeve, ata arritën në përfundimin se mjalti ishte më efektiv në lehtësimin e kollës, dhimbjes së fytit dhe bllokimit të rrugëve të frymëmarrjes, pa efektet anësore që mund të kenë disa medikamente. Edhe NHS këshillon ujë të ngrohtë me limon dhe mjaltë për të qetësuar fytin.
Sa i përket llojit më të shëndetshëm, mjalti manuka konsiderohet shpesh si më i veçanti, për shkak të përmbajtjes së lartë të përbërësve antibakterialë. Të gjitha llojet e mjaltit të papërpunuar përmbajnë glukozë oksidazë, një përbërës që ndihmon në prodhimin e peroksidit të hidrogjenit, i cili mund të vrasë bakteret.
Por manuka përmban edhe metilglioksal, i njohur si MGO, një përbërës natyral që mund të dëmtojë ose ngadalësojë rritjen e baktereve. Për këtë arsye, manuka shitet shpesh me çmime shumë më të larta se mjalti i zakonshëm.
Çmimi i tij lidhet edhe me treguesin UMF, që mat fuqinë dhe cilësinë e mjaltit manuka. Sa më i lartë numri UMF, aq më i lartë konsiderohet potenciali antibakterial dhe zakonisht edhe çmimi. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se në treg ka edhe produkte shumë të përpunuara ose përzierje që nuk ofrojnë të njëjtat përfitime.
Një tjetër pretendim i përhapur është se mjalti lokal mund të ndihmojë kundër alergjisë sezonale. Sipas kësaj ideje, konsumimi i mjaltit të prodhuar nga poleni lokal do ta mësonte trupin të tolerojë alergjenët që shkaktojnë bllokim hundësh dhe lotim sysh.
Por ekspertët thonë se nuk ka prova shkencore të mjaftueshme që mjalti lokal parandalon apo lehtëson alergjitë sezonale. E njëjta gjë vlen edhe për polenin e bletëve, ndonëse ai mund të ketë vlera ushqyese më vete.
Një studim i vitit 2023 nga Universiteti Sidi Mohamed Ben Abdellah në Marok vuri në dukje se poleni i bletëve përmban polifenole, flavonoide, karotenoide dhe vitamina A, C dhe E. Sipas Jenna Hope, ai është gjithashtu burim i mirë i vitaminës B12 dhe përmban minerale si bakër, hekur, zink dhe magnez.
Për personat që duan disa nga përfitimet e produkteve të bletëve, por kërkojnë të ulin sasinë e sheqerit, poleni i bletëve mund të jetë një shtesë më e përshtatshme në kos, qull tërshëre apo mëngjes.
Në fund, mjalti nuk është një “superushqim” magjik, por mund të jetë një alternativë më ushqyese se sheqeri i bardhë, kur përdoret me masë. Përfitimet më të mëdha vijnë nga zgjedhja e mjaltit cilësor, të papërpunuar, dhe nga konsumimi i tij si pjesë e një diete të ekuilibruar, jo si justifikim për të shtuar më shumë sheqer në përditshmëri. /GazetaExpress/
