Fenomeni i njohur si “typoglycemia” – aftësia për të lexuar fjalë me shkronja të përziera – ka tërhequr prej kohësh vëmendjen e studiuesve.
Megjithëse shpesh thuhet se mjafton që shkronja e parë dhe e fundit të jenë në vendin e duhur, ekspertët thonë se kjo është vetëm pjesërisht e saktë.
Sipas studiueses së gjuhësisë Karen Stollznow, mënyra se si truri ynë përpunon informacionin është shumë më komplekse. Gjatë leximit, ne nuk analizojmë çdo shkronjë një nga një, por mbështetemi në njohjen e modeleve, kontekstin dhe parashikimin.
Truri përdor forma të njohura fjalësh, strukturën e përgjithshme dhe kuptimin e fjalisë për të plotësuar boshllëqet. Ai vazhdimisht “parashikon” se çfarë vjen më pas dhe e krahason me atë që sheh, gjë që shpjegon pse shpesh nuk i vërejmë gabimet në tekstet tona.
Megjithatë, kjo aftësi ka kufijtë e saj. Fjalët e shkurtra janë më të lehta për t’u lexuar edhe kur janë të përziera, ndërsa fjalët funksionale si “dhe”, “është” apo “një” zakonisht mbeten të pandryshuara dhe ndihmojnë në ruajtjen e kuptimit.
Nga ana tjetër, fjalët më të gjata dhe me renditje të çrregullt të shkronjave bëhen më të vështira për t’u kuptuar, duke ngadalësuar edhe ritmin e leximit.
Në thelb, kuptimi i një fjale nuk varet vetëm nga vetë ajo, por edhe nga lidhja me fjalët përreth dhe konteksti i përgjithshëm. Kjo i mundëson trurit të kompensojë informacionin e munguar ose të deformuar – por vetëm deri në një pikë. /GazetaExpress/
