Shkencëtarët që kërkojnë jetë jashtë Tokës kanë menduar prej kohësh se uji është treguesi kryesor. Por një grup ekspertësh thotë se të kërkosh jetë në planet të pasura me ujë mund të jetë një humbje kohe.
Ata sugjerojnë që teleskopët të drejtohen drejt botëve që përmbajnë fosfor dhe azot, dy elemente thelbësore për jetën. Edhe nëse një planet ka shumë ujë, jeta nuk mund të formohet pa këto elemente.
Fosfori është i nevojshëm për të krijuar ADN dhe ARN, që ruajnë dhe transmetojnë informacionin gjenetik në të gjitha format e jetës. Azoti, nga ana tjetër, është pjesë thelbësore e proteinave, blloqeve bazë të qelizave.
Kjo do të thotë se jeta mund të zhvillohet vetëm në planet që ndodhen brenda “zonës kimike Goldilocks”, ku sasia e fosforit dhe azotit është e përshtatshme në mantelin shkëmbor të planetit.
Dr. Craig Walton, autor kryesor nga ETH Zurich, shpjegon: “Mund të kesh një planet që duket i mrekullueshëm me oqeane dhe tokë të thatë, por nuk ka jetë dhe kurrë nuk do të ketë, sepse elementët e tjerë të nevojshëm thjesht mungojnë.”
Edhe pse jeta siç e njohim nuk mund të mbijetojë pa ujë të lëngshëm dhe oksigjen, kërkimi për planet me këto përbërës mund të jetë mashtrues. Shkencëtarët shpjegojnë se sasia e oksigjenit në momentin e formimit të planetit përcakton sa fosfor dhe azot mbeten të disponueshëm për jetën.
Kur planetet ftohen nga shkëmbi i shkrirë, elementët e rëndë si hekuri zhyten drejt bërthamës, ndërsa elementët më të lehtë lundrojnë në sipërfaqe për të formuar mantelin dhe koren. Nëse ka shumë oksigjen, fosfori ngec në mantelin e planetit, ndërsa azoti shkon në atmosferë dhe humbet në hapësirë. Nëse ka pak oksigjen, fosfori lidhet me elementë të tjerë të rëndë dhe tërhiqet në bërthamë, duke e bërë të papërdorshëm për jetën.
Dr. Walton shton: “Shumë ose pak oksigjen në planet si tërësi – jo vetëm në atmosferë – e bën planetin të papërshtatshëm për jetën, sepse kap lëndët kyçe për jetën në bërthamë. Një ekuilibër tjetër oksigjeni do të thotë se nuk mbetet asgjë për sipërfaqe kur planeti ftohet dhe formohen shkëmbinjtë.”
Përdorimi i modelimit numerik ka treguar se ekziston një brez i ngushtë ku ka oksigjen të mjaftueshëm që fosfori dhe azoti të jenë të bollshëm në mantelin e planetit. Me fat të jashtëzakonshëm, Toka ndodhet pikërisht brenda kësaj zone Goldilocks, duke siguruar balancën e duhur për zhvillimin e jetës.
Ky fakt sugjeron se planetet e banueshme janë shumë më të rralla se sa mendohej më parë. Dr. Walton sugjeron se mund të ketë vetëm 1–10% nga numri i planetëve të banueshëm që astronomët kishin parashikuar më parë.
Kjo ka pasoja të mëdha për mënyrën se si shkencëtarët kërkojnë jetë jashtëtokësore dhe për të ardhmen e eksplorimit hapësinor njerëzor.
Për shembull, Marsi ndodhet jashtë zonës kimike Goldilocks. Dr. Walton shpjegon: “Marsi është mjaft i ngjashëm me Tokën, dhe kushtet e formimit të tij bëjnë që të ketë më shumë fosfor, gjë që mund të lehtësojë kultivimin e ushqimit. Por kimikate të tjera në sipërfaqe janë të shumta dhe helmojnë tokën. Azoti afër sipërfaqes është i ulët, prandaj planeti nuk është i përshtatshëm për jetën.”
Shkencëtarët rekomandojnë që në të ardhmen kërkimi për jetë jashtëtokësore të përqendrohet më shumë tek përbërja kimike e ekzoplaneteve. Kjo mund të matet indirekt duke analizuar tipin e yllit që planeti rrotullohet rreth tij, sepse planetet formohen nga materiali i yllit pritës dhe kanë përbërje kimike të ngjashme.
Sistemet diellore me yje të ngjashëm me tonin janë më premtuese për kërkimin e jetës në Univers.
Pika e rëndësishme: Edhe pse shumica e njerëzve kërkojnë ujë si tregues jete, fosfori dhe azoti janë thelbësorë për ekzistencën biologjike, dhe planetet e banueshme mund të jenë shumë më të rralla nga sa mendohej. /GazetaExpress/
