Episodi i fundit i serialit Call The Midwife preku thellë publikun me një histori tronditëse, duke hedhur dritë mbi një fenomen shumë të rrallë të shtatzënisë, të njohur si lithopedion – një gjendje në të cilën një grua mban në trup për vite me radhë një fetus të vdekur, i cili me kalimin e kohës kalcifikohet dhe njihet si “foshnjë prej guri”.
Në episod, një grua që nuk kishte mundur kurrë të bëhej nënë kërkon ndihmë mjekësore për shkak të dhimbjeve dhe problemeve urinare. Gjatë një ndërhyrjeje kirurgjikale për heqjen e asaj që mendohej të ishte një masë e pazakontë, mjekët zbulojnë se ajo kishte mbajtur për më shumë se 30 vjet një fetus të kalcifikuar në bark. Edhe pse seriali zhvillohet në vitet 1970, historia bazohet në një fenomen real, me rreth 300 raste të dokumentuara në literaturën mjekësore botërore.
Termi lithopedion vjen nga greqishtja e lashtë: “litho” (gur) dhe “pedion” (fëmijë). Sipas doktoreshës Deborah Lee, specialiste e shëndetit seksual, riprodhues dhe menopauzës, kjo gjendje është jashtëzakonisht e rrallë për shkak të kushteve shumë specifike që duhen për t’u zhvilluar.
Lithopedioni është një ndërlikim i rrallë i një shtatzënie ektopike, pra kur embrioni zhvillohet jashtë mitrës. Rreth 1 për qind e shtatzënive janë ektopike, por mundësia që një shtatzëni e tillë të çojë në lithopedion është edhe më e vogël. Mitra është i vetmi organ i përshtatur për të mbajtur dhe ushqyer një shtatzëni, ndaj mbijetesa e fetusit jashtë saj është pothuajse e pamundur.
Rreth 90 për qind e shtatzënive ektopike ndodhin në tubat fallopiane, ndërsa pjesa tjetër mund të zhvillohet në vezore, qafën e mitrës, zgavrën abdominale ose në plagën e një operacioni të mëparshëm cezarian. Në shumicën e rasteve, indi i shtatzënisë së dështuar përthithet nga trupi i nënës. Nëse shtatzënia ka qenë më pak se 12 javë, skeleti i fetusit përbëhet kryesisht nga kërc dhe mund të rithithet.
Por pas javës së 12-të, kur skeleti përmban kockë, trupi nuk është më në gjendje ta përthithë. Sistemi imunitar e njeh fetusin e vdekur si trup të huaj dhe e “izolon” duke e mbuluar me kalcium, për të mbrojtur nënën nga infeksioni. Ky proces i ngjan një mumifikimi natyror. Masa e kalcifikuar mund të qëndrojë në trup për muaj, vite, madje edhe dekada, nëse nuk zbulohet dhe hiqet kirurgjikisht.
Vetëm 1.5–1.8 për qind e këtyre rasteve përfundojnë si lithopedion, dhe në total janë raportuar rreth 330 raste në botë. Rasti më i hershëm i njohur daton rreth vitit 1100 p.e.s., i zbuluar gjatë një gërmimi arkeologjik në Teksas.
Lithopedioni mund të mbetet pa simptoma deri në 60 vjet, por në disa raste shkakton probleme gastrointestinale ose urinare për shkak të presionit mbi organet përreth. Këto përfshijnë dhimbje kronike abdominale, urinim të shpeshtë, kapsllëk, madje edhe infeksione serioze si abscesi pelvik.
Studimet tregojnë se rreziku është më i lartë te gratë nga mjedise me vështirësi socio-ekonomike, me njohuri të kufizuara shëndetësore dhe akses të dobët në kujdesin para lindjes. Faktorë kulturorë ose bindje të forta fetare mund t’i pengojnë gratë të kërkojnë ndihmë mjekësore në fazat e hershme të shtatzënisë. Në disa raste ekstreme, shtatzënia mund të kalojë pa u vënë re dhe lithopedioni zbulohet vetëm pas vdekjes së gruas.
Raste të fundit kanë treguar pasoja fatale. Në vitin 2023 u raportua rasti i një gruaje nga Kongo, e cila kishte mbajtur për rreth nëntë vjet një fetus të kalcifikuar. Ajo refuzoi trajtimin, duke besuar se gjendja e saj ishte pasojë e një “magjie”. Kompresioni i vazhdueshëm i zorrëve çoi në keq-ushqyerje të rëndë dhe vdekje. Në një rast tjetër, një grua 81-vjeçare në Brazil ndërroi jetë pas operacionit për heqjen e një “foshnje prej guri” që e kishte mbajtur për 56 vjet.
Sipas doktoreshës Lee, përparimet në kujdesin prenatal dhe antenatal, si dhe përdorimi i imazherisë së detajuar, e kanë bërë lithopedionin edhe më të rrallë sot. Mjekët janë të trajnuar për të dalluar shpejt shtatzënitë brenda mitrës nga ato jashtë saj dhe për të ndërhyrë në mënyrë të sigurt, qoftë me trajtim medikamentoz (si metotreksati), qoftë kirurgjikisht.
Ajo thekson se çdo grua me test pozitiv shtatzënie duhet të ndjekë me përpikëri të gjitha kontrollet, analizat dhe skanimet mjekësore, deri në përfundimin e qartë të shtatzënisë. Kujdesi i hershëm dhe i vazhdueshëm mbetet çelësi për të parandaluar ndërlikime kaq të rënda dhe të rralla. /GazetaExpress/
