Pas Kryeministrit të Shqipërisë Edi Rama, Presidentit të Serbisë, Aleksandar Vuçiq si dhe deputetit të Gjelbër gjerman Anton Hofreiter (kryetar i Komisionit për Çështjet e BE-së në Bundestag), edhe politikanë të tjerë kanë komentuar propozimin që anëtaret e rinj të BE-së të anëtarësohen pa të drejtë vetoje, shkruan në një artikull gazetari i FAZ, Michael Martens.
Nga CDU-ja, partia qeverisëse në Gjermani, deputeti David Preisendanz – raportues i grupit parlamentar për çështjet e zgjerimit të BE-së – u përfshi në debat. Duke iu referuar mosfunksionalitetit të politikës aktuale të zgjerimit, ai tha se debati për alternativa ndaj anëtarësimit të plotë (si opsioni i anëtarësimit pa veto) po “shkon në drejtimin e duhur”. Ai u shpreh në favor të një qasjeje graduale:
“Duhet të largohemi nga mendimi bardh e zi dhe nga logjika ‘brenda ose jashtë’. Kjo qasje ose–ose i ka mbajtur Ballkanin Perëndimor në pragun e BE-së për mbi 20 vjet. Duke pasur parasysh ndikimin e Rusisë dhe Kinës në rajon, kjo tashmë është bërë rrezik gjeopolitik”.
Sipas tij, nevojitet një qasje me faza: “Kushdo që përmbush reformat kyçe duhet të integrohet hap pas hapi – duke filluar me qasjen në tregun e përbashkët.” Për Serbinë, megjithatë, kjo çështje nuk është aktualisht në rend dite, shtoi ai:
“Anëtarësimi në BE – në çfarëdo forme – varet nga përmbushja konsekuente e kritereve thelbësore të anëtarësimit.” Edhe një anëtarësim pa veto do të nënkuptonte “zbatimin e hapave qendrorë të reformës, veçanërisht në fushën e shtetit të së drejtës dhe pavarësisë së gjyqësorit.”
“Por pikërisht këtu po shohim prapakthime në Serbi. Reforma e fundit gjyqësore dobëson pavarësinë e gjyqësorit. Presidenti Vuçiq po e largon vendin e tij nga BE-ja”, tha politikani i CDU-së.
“Për sa kohë që ky kurs nuk korrigjohet, Serbisë i mungon baza për çdo perspektivë serioze anëtarësimi – me ose pa veto”, përfundoi ai.
Një qëndrim të ngjashëm shprehu edhe politikani opozitar pro-europian serb Pavle Grbović në rrjetin X:
“Serbia mund të hyjë në BE edhe pa të drejtë vetoje – por nuk mund të hyjë me një qeveri të zhytur në krim e korrupsion, që mbyt median dhe shkatërron gjyqësorin”.
Ministri i Jashtëm i Bosnjë-Hercegovinës, Elmedin Konakoviq, i konsideruar si politikan pragmatik, u shpreh në favor të idesë së anëtarësimit pa veto. Në një konferencë për shtyp, ai e quajti këtë ide “një gjë fenomenale”:
“Kjo do të thotë shumë për të gjithë ne; tërheq investime, rrit pagat dhe standardin e jetesës, i mban të rinjtë në Bosnje e Hercegovinë (…) Kjo është diçka që i duhet këtij vendi dhe nëse fokusohemi tek ajo, gjithçka do të bëhet më e lehtë dhe më e bukur. Jam absolutisht pro,” tha ai.
Fakti që Rama (dhe Vuçiq, të cilin Konakoviq nuk e përmendi me emër) e mbështetën idenë e anëtarësimit edhe pa veto, tregon sipas tij “se këta liderë janë të mençur”.
Një nga paraardhësit e tij, ish-ministri i Jashtëm Igor Crnadak, shprehu një mendim të ngjashëm: “Zgjerimi i BE-së pa të drejtë vetoje në fazën e parë është një ide e shkëlqyer.” Sipas tij:
“Kjo ide tregon kreativitet dhe vendosmëri për ta realizuar zgjerimin – gjë shumë e rëndësishme, pasi shumë forca pro-europiane në rajon kanë filluar të ndiejnë lodhje për shkak të perceptimit se kjo nuk do të ndodhë kurrë.”
Ideja për pranimin e shteteve të reja pa të drejtë vetoje synon të adresojë rezervat e disa shteteve anëtare. Presidenti francez Emmanuel Macron ka paralajmëruar prej vitesh se pranimi i anëtarëve të rinj me të drejtë vetoje mund të çojë në bllokim të përhershëm vendimmarrjeje në BE, shkruan Martens.
Kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, tha për F.A.Z.: “Zyrtarisht, qeveria maqedonase nuk ka marrë kurrë një propozim që do të nënkuptonte anëtarësim pa të drejtë vetoje”. Për këtë arsye, ai nuk dëshironte të jepte vlerësime që mund të perceptoheshin si të parakohshme.
Megjithatë, ishte e qartë se “shteti maqedonas ka qëndruar në portat e BE-së për shumë gjatë – me shumë kritere të përmbushura, por me ndjenjën e hidhur se rruga drejt BE-së po kontestohet padrejtësisht”, tha Mickoski.
Martens jep disa vërejtje përmbyllëse:
Reagimet e gjalla që shkaktoi raporti për një anëtarësim pa veto tregojnë zhgënjimin e thellë me retorikën tradicionale të zgjerimit të BE-së.
Në debat shpesh ngatërrohen konceptet: anëtarësimi në BE pa veto, anëtarësimi vetëm në tregun e përbashkët (pa qenë anëtar i BE-së), dhe integrimi gradual janë koncepte të ndryshme me pasoja të ndryshme.
Një keqkuptim i zakonshëm lidhet me tregun e përbashkët europian. Ai NUK është thjesht një zonë tregtie e lirë ku çdo shtet mund të anëtarësohet pavarësisht nivelit të demokracisë dhe shtetit të së drejtës.
Kushtet për anëtarësim në tregun e përbashkët janë politike, ashtu si në rastin e anëtarësimit të plotë në BE. Duhet të përmbushen plotësisht kriteret e Kopenhagës – jo vetëm komponenti ekonomik (“ekonomi funksionale tregu”), por edhe aspektet politike: stabiliteti i institucioneve, demokracia, shteti i së drejtës, të drejtat e njeriut dhe mbrojtja e pakicave.
“Pa përmbushjen e pjesës politike të këtyre kritereve, anëtarësimi në tregun e përbashkët është i pamundur. Kjo është arsyeja pse Norvegjia është pjesë e tij, ndërsa Bjellorusia nuk mund të ishte, edhe sikur ta dëshironte”, thotë Martens.
Mbetet për t’u parë nëse shtetet e Ballkanit Perëndimor i përmbushin kushtet për tregun e përbashkët ose për anëtarësim në BE pa veto – dhe nëse këto alternativa do të pranoheshin nga shtetet aktuale anëtare.
Po, ideja e anëtarësimit në tregun e përbashkët ose e anëtarësimit pa veto mund të dështojë. Por një gjë është e sigurt: zgjerimi aktual, i ngecur në një rrugë pa krye që nga viti 2013, tashmë ka dështuar, thotë ai.
