Britania duket se më në fund po i kushton vëmendjen e merituar artit bashkëkohor nga rajoni i Azi-Paqësorit. Një nga dëshmitë më të fundit është ekspozita “Rising Voices: Contemporary Art from Asia, Australia and the Pacific”, e hapur në Victoria and Albert Museum në South Kensington.
Në hyrjen kryesore të muzeut, vizitorët përballen me një figurë të pazakontë: një skulpturë në përmasa reale prej fibrash xhami, që paraqet një truprojë të fuqishëm. Vepra, “Kapa Haka (Whero)” e artistit Michael Parekōwhai nga Aotearoa, Zelanda e Re, shërben si një lloj rojtari simbolik për ekspozitën.
“Rising Voices” është realizuar në partneritet me Queensland Art Gallery | Gallery of Modern Art në Brisbane dhe përfshin më shumë se 70 vepra që nuk janë ekspozuar më parë në Mbretërinë e Bashkuar. Artistët vijnë nga 25 vende dhe janë prezantuar ndër vite në Asia Pacific Triennial of Contemporary Art, një nga ngjarjet më të rëndësishme për artin bashkëkohor të rajonit.
Ekspozita është pjesë e një vale më të gjerë bashkëpunimesh ndërkombëtare që po sjellin vepra nga galeritë australiane në institucione të mëdha jashtë vendit. Vitin e kaluar, Tate Modern prezantoi Emily Kam Kngwarray në bashkëpunim me National Gallery of Australia, ndërsa ekspozita e National Gallery of Victoria, “The Stars We Do Not See: Australian Indigenous Art”, po udhëton aktualisht në Shtetet e Bashkuara.
Daniel Slater, drejtor i ekspozitave në V&A, thotë se prezantime të tilla janë vonuar shumë. Sipas tij, përgjegjësia për t’i sjellë këto vepra te publiku britanik ka qenë te institucionet vendase, por deri vonë kjo nuk kishte ndodhur.
Kur u themelua në vitin 1993, Asia Pacific Triennial ishte ekspozita e parë e madhe e dedikuar ekskluzivisht artit bashkëkohor nga Azia dhe Paqësori. Që atëherë, ajo ka tërhequr më shumë se 4 milionë vizitorë në QAGOMA dhe ka shërbyer si platformë për disa nga emrat më të njohur të artit bashkëkohor, përfshirë Cai Guo-Qiang nga Kina dhe Lee Bul nga Koreja e Jugut.
Megjithëse trienalja ka pasur ndikim të madh në Azi dhe Australi, kjo është hera e parë që një përzgjedhje e gjerë nga historiku i saj prezantohet në një ekspozitë ndërkombëtare të këtij lloji.
Ideja për këtë ekspozitë nisi në vitin 2018, kur Slater vizitoi edicionin e nëntë të APT-së. Ai thotë se nuk arrinte ta besonte pse institucionet britanike nuk po përpiqeshin ta sillnin këtë përvojë për publikun në Mbretërinë e Bashkuar.
Realizimi i ekspozitës ishte sfidë më vete. Për më shumë se dy vjet, specialistët e konservimit në QAGOMA punuan për të siguruar transportin e sigurt të veprave në anën tjetër të botës. Mes tyre janë instalacioni monumental “Lotus Sound” i artistit tajlandez Montien Boonma, i ndërtuar nga qindra kambana terrakote; modeli i ndërlikuar prej druri i “Phoenix Pavilion” në Kyoto nga skulptori japonez Takahiro Iwasaki; si dhe vepra të brishta të realizuara me pendë, guaska dhe dhëmbë peshkaqeni.
Sfida tjetër ishte përmbledhja e tri dekadave trienalesh në një ekspozitë të vetme. Bashkëkuratori Tarun Nagesh nga QAGOMA thotë se pyetja kryesore ishte si të kapej thelbi i një projekti kaq të gjerë dhe si t’i prezantohej një publiku krejt të ri.
Slater dhe Nagesh e ndërtuan ekspozitën në katër pjesë. Hapësira e parë i ofron vizitorit një hyrje të butë në shumëllojshmërinë e veprave, përmes pikturave, tekstileve, videove dhe formave të tjera. Më pas, ekspozita zhvillohet në seksione tematike që trajtojnë politikën, materialitetin dhe spiritualitetin.
Në hapësirën hyrëse janë edhe dy vepra të Judy Watson, artiste aborigjene nga vendi Waanyi në verilindje të Australisë. Watson ishte pjesë e trienales së parë dhe ka ndjekur pothuajse të gjitha edicionet e saj që prej atëherë.
Një nga veprat e saj, “Memory Bones”, paraqet forma të bardha si brinjë mbi një njollë të kuqe, duke simbolizuar eshtrat e thyera dhe gjakun e Mulrunji Doomadgee, një burrë aborigjen që vdiq në paraburgim në vitin 2004. Burgosja e tepruar e popullsive indigjene dhe vdekjet e aborigjenëve dhe banorëve të ishujve të Ngushticës Torres në paraburgim mbeten ende krizë kombëtare në Australi.
Watson e përshkruan krijimin e kësaj vepre si një proces zie. Sipas saj, ajo reflekton mbi dhunën koloniale që vazhdon ende në Australi.
Nën njollën e kuqe shfaqet një shtresë blu ujore, që i referohet vendit Waanyi, një territor me burime, përrenj dhe lumenj. Për Watson, bluja është ngjyra e kujtesës, ujit dhe burimeve nëntokësore; si ideja e kujtimeve që të përshkojnë.
Ekspozita përfshin edhe reflektime të tjera mbi kolonializmin. Artistja filipinase Brenda V Fajardo përdor figura të frymëzuara nga kartat tarot për të lexuar historinë e Filipineve nën sundimin spanjoll dhe amerikan, duke theksuar qëndresën dhe guximin e grave.
Artisti nga Sri Lanka, Pala Pothupitiye, ripërdor hartat koloniale për të treguar se si valët e imperializmit evropian kanë formësuar artin dhe shoqërinë e vendit të tij. Në veprën “Kalutara Fort”, ai paraqet një fortesë të ndërtuar nga portugezët, të marrë më pas nga holandezët dhe të dorëzuar te britanikët. Sot, nga fortesa nuk ka mbetur asnjë gjurmë; në atë vend ndodhet një faltore budiste.
Fakti që kaq shumë vepra nga ish-koloni britanike ekspozohen në Londër, në një muze që ruan kryevepra të historisë britanike dhe monumente të monarkisë, përbën vetë një sfidë ndaj hierarkive historike. Kuratorët shpresojnë që vizitorët ta përjetojnë këtë përballje dhe të krijojnë lidhje mes veprave të ekspozitës dhe objekteve të tjera të muzeut.
Për shembull, nuancat blu në varëset prej guaskash të artistes aborigjene nga Tasmania, Lola Greeno, mund të sjellin në mend safirët në një nga kurorat e Mbretëreshës Viktoria, të ekspozuar në katet e sipërme të muzeut.
Slater shpreson që publiku të përjetojë në “Rising Voices” të njëjtën ndjesi zbulimi që ai pati kur vizitoi për herë të parë Asia Pacific Triennial. Sipas tij, ekspozita synon të tregojë qartë se historia e artit aziatik dhe të Paqësorit nuk është histori periferike e artit global, por pjesë thelbësore e tij. /GazetaExpress/
