Vëzhgimet e përditshme satelitore kanë zbuluar një rritje të vazhdueshme të ndriçimit gjatë natës në nivel global për shkak të ndriçimit artificial, me variacione të rëndësishme rajonale, përfshirë një rritje të shpejtë në Afrikën Sub-Sahariane dhe Azinë Juglindore, krahas një zbehjeje të qëllimshme në Europë të nxitur nga shqetësimet për kursimin e energjisë dhe ndotjen nga drita, raporton Reuters.
Studiuesit dokumentuan një rritje neto prej 16% të ndriçimit global gjatë natës nga viti 2014 deri në vitin 2022, por treguan se nuk ishte një ndriçim i qëndrueshëm, por më tepër një mozaik rritjesh dhe uljesh rajonale të ndriçimit të formuara nga faktorë të shumtë. Shtetet e Bashkuara në vitin 2022 kishin larg ndriçimin total më të lartë nga çdo vend tjetër, të ndjekura nga Kina, India, Kanadaja dhe Brazili.
U konstatua se rritja e ndriçimit nxitet kryesisht nga urbanizimi i shpejtë, zgjerimi i infrastrukturës dhe elektrifikimi i zonave rurale.
Zbehja, megjithatë, kishte dy shtytës shumë të ndryshëm. Zbehja e menjëhershme zakonisht shkaktohej nga fatkeqësi natyrore, dështime të rrjetit elektrik dhe konflikte të armatosura. Zbehja graduale shpesh ishte e qëllimshme, e udhëhequr nga rregulloret qeveritare, kalimi në drita LED me efikasitet energjetik dhe përpjekjet për të reduktuar ndotjen nga drita.
“Për dekada, kemi mbajtur një pikëpamje të thjeshtuar se Toka natën thjesht po bëhet vazhdimisht më e ndritshme ndërsa popullsia njerëzore dhe ekonomitë rriten”, tha Zhe Zhu, profesor i teledeteksionit dhe drejtor i Laboratorit Global të Teledeteksionit Mjedisor në Universitetin e Connecticut-it, autor kryesor i studimit të publikuar të mërkurën në revistën Nature.
“Zbuluam se peizazhi i natës i Tokës është në fakt shumë i paqëndrueshëm”, tha Zhu. “Gjurmët e ndriçimit të planetit po zgjerohen, tkurren dhe ndryshojnë vazhdimisht”.
Studiuesit përdorën më shumë se një milion imazhe ditore të marra nga një satelit vëzhgimi i Tokës i qeverisë amerikane dhe të përpunuara nga NASA. Studimet e mëparshme globale mbështeteshin kryesisht në imazhe të përbëra vjetore ose mujore satelitore.
Rritja më dramatike e ndriçimit ndodhi në ekonomitë në zhvillim, veçanërisht në Afrikën Sub-Sahariane dhe Azinë Juglindore. Ajo u udhëhoq nga Somalia, Burundi dhe Kamboxhia, të ndjekura nga disa vende afrikane përfshirë Ganën, Guinenë dhe Ruandën.
“Kjo nuk është vetëm urbanizim. Është një zgjerim masiv i qasjes në energji”, tha Zhu. “Këto shifra përfaqësojnë një ndryshim të thellë ndërsa rajone të tëra kalojnë nga errësira pothuajse totale në pjesë të rrjetit global elektrik”.
Humbje të mëdha të ndriçimit u regjistruan në vende si Libani, Ukraina, Jemeni dhe Afganistani, ku drita u bë viktimë e konflikteve të armatosura dhe kolapsit të infrastrukturës. Rënie të ngjashme u vërejtën në Haiti dhe Venezuelë, ku zbehja ishte më e lidhur me kriza të zgjatura ekonomike dhe furnizim të pasigurt me energji.
“Në Ukrainë, ne vërejtëm një rënie të fortë dhe të qëndrueshme të ndriçimit që përputhej plotësisht me përshkallëzimin e konfliktit në shkurt 2022”, kur Rusia nisi luftën, tha Zhu.
“Shohim errësim të ngjashëm të menjëhershëm mbi rajone në Lindjen e Mesme gjatë periudhave të konfliktit”, tha Zhu.
Europa përjetoi një rënie neto prej 4% të rrezatimit të ndriçimit gjatë natës, kryesisht për shkak të përparimeve teknologjike dhe politikave mjedisore.
“Ajo nxitet nga një kalim i gjerë nga ndriçuesit e vjetër, më pak efikasë si llambat me natrium me presion të lartë drejt sistemeve të reja LED me drejtim të kontrolluar, si dhe nga detyrimet e rrepta kombëtare për efikasitet energjetik dhe përpjekjet për ruajtjen e qiellit të errët”, tha Zhu. “Europa është interesante sepse paraqet një model shumë të strukturuar të zbehjes”.
