Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, i ka dhënë një ultimatum të drejtpërdrejtë Iranit: Të rihapë Ngushticën e Hormuzit deri në orën 20:00 sipas kohës lindore të SHBA-së të martën, më 7 prill, ose të përballet me shkatërrimin e termocentraleve dhe urave kombëtare.
Kjo pasqyron një ultimatum të mëparshëm të 21 marsit, në të cilin ai kërcënoi se do të sulmonte termocentralet e Iranit, “fillimisht më të madhin”, nëse ngushtica nuk do të rihapej plotësisht brenda 48 orëve. Presidenti Trump e ka shtyrë këtë afat disa herë, duke përmendur progres në negociatat që ai pretendon se SHBA-ja po zhvillon me Iranin për t’i dhënë fund luftës në vazhdim. Irani mohon se po zhvillon bisedime të drejtpërdrejta me SHBA-në.
Ndërsa Trump ka bërë deklarata të forta si “ata do të humbasin çdo termocentral dhe çdo impiant tjetër që kanë në të gjithë vendin”, ai nuk ka përmendur objektiva specifike.
Presidenti amerikan ka kërcënuar gjithashtu se do të shkatërrojë urat e vendit. Gjatë fundjavës, një sulm SHBA-Izrael goditi urën B1 në qytetin Karaj, në perëndim të Teheranit. Kjo lidhje e rëndësishme rrugore, e përshkruar si ura më e lartë në Lindjen e Mesme, pritej të inaugurohej së shpejti. Ajo pësoi dëme të konsiderueshme nga sulmi.
Ekspertët ligjorë thonë se shënjestrimi i objekteve civile përbën “ndëshkim kolektiv”, i cili është i ndaluar sipas ligjeve të luftës.
Irani operon qindra termocentrale, të cilat së bashku formojnë një nga sistemet më të mëdha të energjisë elektrike në Lindjen e Mesme, duke furnizuar me energji 92 milionë njerëz.
Shumica e termocentraleve ndodhen pranë qendrave të mëdha të popullsisë dhe zonave industriale. Pjesa më e madhe e popullsisë së Iranit jeton në gjysmën perëndimore të vendit, me Teheranin, Mashhadin dhe Isfahanin si tre qytetet më të mëdha.
Irani ka një përzierje termocentralesh me gaz, qymyr, hidroenergji, bërthamore dhe me naftë, por shumica janë me gaz. Në veri dhe në qendër të vendit, grupime termocentralesh me gaz furnizojnë me energji qendrat më të mëdha të popullsisë, përfshirë Teheranin, Karajn, Isfahanin dhe Mashhadin.
Një përqendrim tjetër i madh i termocentraleve ndodhet përgjatë bregdetit të Gjirit. Këto centrale janë pranë fushave të mëdha të gazit dhe porteve, duke u mundësuar stacioneve të mëdha termike të funksionojnë me gaz natyror të bollshëm.
Bregdeti është gjithashtu vendndodhja e Centralit Bërthamor të Bushehrit, i vetmi impiant bërthamor i Iranit, me një kapacitet prej 1,000 megavatësh. SHBA-ja dhe Izraeli e kanë goditur disa herë këtë central, duke rritur rrezikun e ndotjes radioaktive përtej kufijve të Iranit, ka paralajmëruar Organizata Iraniane e Energjisë Atomike.
Irani operon gjithashtu disa diga hidroenergjetike të përqendruara përgjatë lumit Karun, burimi më i rëndësishëm i prodhimit hidroenergjetik në vend.
Energjia elektrike e prodhuar nga të gjitha këto centrale futet në një rrjet kombëtar transmetimi të operuar nga Kompania e Menaxhimit të Rrjetit të Iranit, e cila e shpërndan energjinë në qytete, industri dhe shtëpi në të gjithë vendin.
Termocentrali më i madh i Iranit për nga kapaciteti është Termocentrali Damavand, i vendosur në zonën Pakdasht, rreth 50 km në juglindje të Teheranit, me një kapacitet prej rreth 2,900 MW, i mjaftueshëm për të furnizuar me energji më shumë se dy milionë shtëpi.
Cilat janë termocentralet më të rëndësishme të Iranit?
Termocentralet më të mëdha të Iranit përfshijnë:
Termocentrali Damavand (Pakdasht) – pranë Teheranit
Lënda djegëse: gaz natyror (cikël i kombinuar)
Kapaciteti: 2,868 MW
Termocentrali Shahid Salimi – Neka, përgjatë bregdetit të Detit Kaspik
Lënda djegëse: gaz natyror
Kapaciteti: 2,215 MW
Termocentrali Shahid Rajaee – pranë Qazvin
Lënda djegëse: gaz natyror
Kapaciteti: 2,043 MW
Diga Karun-3 – Provinca Khuzestan
Lënda djegëse: hidroenergji
Kapaciteti: 2,000 MW
Termocentrali Kerman – Kerman
Lënda djegëse: gaz natyror
Kapaciteti: 1,912 MW
Termocentrale të tjera më të vogla, por me rëndësi strategjike, përfshijnë:
Termocentrali Ramin – Ahvaz, Khuzestan
Lënda djegëse: gaz
Kapaciteti: 1,903 MW
Centrali Bërthamor i Bushehrit – në Gjirin Persik
Lënda djegëse: bërthamore
Kapaciteti: 1,000 MW
Termocentrali Bandar Abbas – pranë Ngushticës së Hormuzit
Lënda djegëse: naftë
Kapaciteti: 1,330 MW
Si e prodhon Irani energjinë elektrike?
Sistemi energjetik i Iranit mbështetet kryesisht në termocentrale të mëdha që përdorin gaz natyror. Vendi ka një nga rezervat më të mëdha të gazit natyror në botë, dhe ky burim përbën shtyllën kryesore të sistemit të tij energjetik.
Në vitin 2025, 86 për qind e energjisë elektrike të Iranit prodhohej nga gazi natyror.
Termocentralet me naftë përbëjnë një pjesë më të vogël, duke gjeneruar rreth 7 për qind të energjisë. Disa centrale kalojnë në përdorimin e naftës ose naftës dizel kur furnizimi me gaz natyror është i kufizuar, sidomos gjatë kulmeve të kërkesës në dimër.
Hidroenergjia përbën rreth 5 për qind të prodhimit të energjisë. Digat e mëdha në lumenj si Karuni prodhojnë energji duke përdorur rrjedhën e ujit për të vënë në lëvizje turbinat.
Energjia bërthamore kontribuon me rreth 2 për qind të energjisë së vendit, kryesisht nga Centrali Bërthamor i Bushehrit, i vetmi reaktor bërthamor funksional në Iran.
Burimet e rinovueshme si energjia diellore dhe ajo e erës kanë një rol shumë të vogël, duke përbërë së bashku më pak se 1 për qind të prodhimit të energjisë.
Në total, më shumë se 90 për qind e energjisë elektrike të Iranit vjen nga lëndët djegëse fosile, duke e bërë atë një nga sistemet energjetike më të varura nga gazi në botë.
